فشار خون در بارداری

فشار خون در بارداری

فشار خون در بارداری

وقتی فشار خون بالا دارید، یعنی فشار خون در عروق خونی یا سرخرگ‌های شما بالا است، نحوه‌ی ثبت فشار خون به این ترتیب است: مثلاً 85/140 میلیمتر جیوه، که خوانده می‌شود «140 روی 85». فشار خون بر حسب میلیمتر جیوه بیان می‌شود و عدد اول یا عدد بالا فشار خون سیستولی شماست، یعنی فشار شریانی شما در هر بار کار قلب. عدم دوم یا عدد پایین، فشار خون دیاستولی شماست، یعنی فشار شریانی شما در زمان استراحت قلب بین دو ضربان. فشار خون ما زمان اضطراب یا استرس، مانند زمان‌هایی که عجله داریم، افزایش پیدا می‌کند. برای بعضی افراد دیدن دکتر یا ماما استرس‌زا است. در دوران بارداری بسیار مهم است که حتماً زمان کافی برای بررسی‌های پیش از تولد در نظر بگیرید تا ریلکس باشید و فشار خونتان هم بالاتر از حد نرمال نرود. اگر به عنوان مثال، وقتی به کلینیک می‌روید فشار خونتان بالا است اما وقتی ماما فشار شما را در خانه می‌گیرد همه چیز نرمال است، دچار مشکلی به نام «سندروم روپوش سفید» یا «فشار خون مربوط به روپوش سفید» هستید؛ یعنی بالا رفتن فشار خون در اثر استرس دیدن پزشک و بیمارستان و … پیش از آنکه در مورد فشار خون در بارداری – که خود مطلب مفصلی است – بحث کنیم شاید لازم باشد در مورد بیمار مبتلا به فشار خونی صحبت کنیم که قصد بارداری دارد. سعی بر این بوده که مطلب حاضر به گونه‌ای باشد که هم برای مراقبین سلامت و هم برای خود مادران بتواند مفید واقع شود. حال با یک مثال بحث را آغاز می‌کنیم:

خانمی ۳۲ ساله با سابقۀ ۵ سالۀ بیماری فشار خون که پیش از این بررسی‌های اولیه برای علت زمینه‌ای فشار خون را انجام داده و مشکلی نداشته و در حال حاضر تحت درمان دارویی با لوزاتان و هیدروکلروتیازید است. فشار خون این بیمار با دوز مشخصی از این داروها تحت کنترل بوده و جهت بررسی‌ها و آزمایشات پیش از بارداری مراجعه کرده است. آنچه مسلم است خودِ فشار خون در بارداری با افزایش ریسک خطر، چه برای مادر و چه برای جنین همراه بوده که با کنترل درست آن، این ریسک به حداقل می‌رسد.

فشار خون در بارداری اقداماتی پیش از آن

قدم اول ابتدا انجام آزمایشات اولیه توصیه میگردد: این آزمایشات شامل CBC، کراتینین، قند، تست‌های کبدی، تست‌های تیروئید، جمع‌آوری ادرار ۲۴ ساعته برای بررسی پروتئین در ادرار و کلیرانس کراتینین، نوار قلب و بعضاً اکوکاردیوگرافی می‌شود. اگر در ادرار، پروتئین زیادی وجود باشد یا بیمار سابقۀ تشخیص بیماری عروق کرونر یا کلیوی داشته یا مدت زمان ابتلا به فشار خون طولانی باشد، معاینۀ چشم (از نظر رتینوپاتی فشار خونی) را نیز توصیه می‌کنیم. البته اگر پیش از این علت زمینه‌ای فشار خون بررسی نشده باشد، ممکن است تست‌های تکمیلی دیگری نیز لازم شود.

قدم دوم چه موقع فشار خون را برای شروع بارداری، کنترل شده می‌دانیم؟ با اختلافات کوچکی در گایدلاین‌های مختلف، می‌توان گفت فشار خون سیستولیک حتماً کمتر از ۱۵۰ میلی‌متر جیوه و فشار خون دیاستولیک حتما کمتر از ۱۰۰ میلی‌متر جیوه باشد. البته اگر این مقدار به زیر ۹۰/۱۴۰ رسیده باشد چه بهتر! این قانون که گفته شد برای فردی است که بیماری زمینه‌ای دیگری نداشته باشد.

قدم سوم چه داروهایی برای کنترل فشار خون در بارداری مناسب هستند؟ برمی‌گردیم به مثالی که زدیم. در مورد این خانم ۳۲ ساله، لوزارتان قطعاً برای دورۀ بارداری ممنوع بوده و مصرف هیدروکلروتیازید چندان مناسب نیست. برای ساده کردن بحث، داروها را به سه دسته تقسیم می‌کنیم: داروهای ممنوع، داروهایی که توصیه نمی‌شوند و داروهای مناسب دورۀ بارداری.

علل فشار خون بالا در بارداری

بر اساس اطلاعات موسسه ملی قلب ریه و خون (NHLBI)، دلایل متعددی برای فشار خون در زمان بارداری وجود دارد. این دلایل عبارت اند از: افزایش وزن یا چاقی بی تحرکی سیگار کشیدن نوشیدن الکل حاملگی اول سابقه خانوادگی فشار خون بالا در زمان بارداری بارداری بیش از یک بچه (دوقلو یا سه قلو…) سن بالای 40 سال در حاملگی

علائم فشار خون بالا در بارداری

بسیاری از زنانی که در دوران بارداری فشار خون بالا دارند نشانه‌ای ندارند و به همین دلیل است که توصیه می‌گردد به طور منظم فشار خون خود را نزد پزشک یا ماما در دوران بارداری اندازه‌گیری کنید. آزمایش ادرار برای تشخیص پره‌اکلامپسی از روی پروتئین ادرار هم بسیار مهم است. با این حال، یک سری نشانه‌هایی وجود دارد که باید خیلی مراقب آن‌ها باشید چون می‌توانند نشانه‌های پره‌اکلامپسی باشند. در صورتی که هرکدام از این نشانه‌ها را داشتید باید به طور اورژانسی به پزشک یا ماما مراجعه کنید تا فشار خون و تست ادرار شما از نظر وجود پروتئین بررسی شود. این نشانه‌ها عبارتند از:

سردرد شدیدی که از بین نمی‌رود. مشکلات بینایی، مانند تاری دید یا دیدن نقاط نورانی جلوی چشم درد شکم یا معده. درد مربوط به پره‌اکلامپسی معمولاً در بخش بالایی شکم، دقیقاً زیر دنده‌ها، و به خصوص در سمت راست ظاهر می‌شود. استفراغ دیرهنگام در بارداری (نه تهوع صبحگاهی اوایل بارداری) تورم یا پف کردن ناگهانی دست‌ها، پاها یا صورت. خیلی نمی‌توانید تحرک جنینتان را حس کنید. احساس کسالت

تورم یا پف کردن پاها، دست‌ها و صورت (اِدِم) در بارداری‌های طبیعی امری رایج است یعنی اکثر زنانی که این نشانه را دارند، دچار پره‌اکلامپسی نیستند اما چنین حالتی در پره‌اکلامپسی شدیدتر می‌شود. بنابراین در صورت تشدید تورم دست‌ها، صورت یا پاها سریعاً به پزشک یا ماما مراجعه کنید.

انواع فشار خون در دوره‌ی بارداری

فشار خون مزمن: گاهی‌اوقات ممکن است زنان قبل از بارداری فشار خون بالا داشته باشند. به این نوع فشار خون، فشار خون مزمن می‌گویند که معمولا با داروهای فشار خون درمان می‌شود. علاوه بر این، پزشکان فشار خون بالایی را که در بیست هفته‌ی اول بارداری بروز می‌کند به عنوان فشار خون مزمن در نظر می‌گیرند.

فشار خون بارداری: این مشکل از هفته‌ی بیستم به بعد بارداری شروع، و معمولا پس از زایمان برطرف می‌شود و شایع‌ترین عارضه‌ی آن القای درد زایمان است. اگر این بیماری قبل از هفته‌ی سی‌ام تشخیص داده نشود، احتمال بروز پری‌اکلامپسی بیشتر می‌شود.

فشار خون مزمن به همراه پری‌اکلامپسی: نوع دیگری از فشار خون مزمن، زمانی است که زن قبل از بارداری فشار خون داشته باشد و بعد از بارداری در ادرارش پروتئین دیده شود یا در دوران بارداری خود با عوارض دیگری روبه‌رو شود.

در دوران بارداری فشار خون طبیعی باید چقدر باشد؟

برای اینکه مشخص شود فشار خون «طبیعی» شما در دوران بارداری چقدر است، احتمالا پزشک در اولین ویزیت فشار خون‌تان را به عنوان فشار پایه اندازه می‌گیرد. سپس در هر ویزیت دوباره فشار خون شما را می‌گیرد و با فشار پایه مقایسه می‌کند. فشار خون طبیعی معمولا نزدیک دوازده روی هشت میلی‌متر جیوه است.

چه میزان فشار خونی در دوران بارداری، بالا در نظر گرفته می‌شود؟

فشار خون بالاتر از ۱۴ روی9، یا فشار خونی که پانزده درجه بالاتر از فشار خون قبل از بارداری باشد، نگران‌کننده است. در اوایل بارداری، معمولا از هفته‌ی پنجم تا اواسط سه ماهه‌ی دوم، ممکن است فشار خون کاهش پیدا کند زیرا هورمون‌های بارداری رگ‌های خونی را گشاد می‌کنند. در نتیجه، مقاومت در برابر جریان خون کاهش پیدا می‌کند.

داروهای ممنوع

داروهای ضد فشار خون ACEI (مانند کاپتوپریل، انالاپریل، لیزینوپریل و…) ARB (مانند والسارتان، لوزارتان و…) DRI (مانند Aliskiren) مطلقاً ممنوع هستند.

داروهایی که توصیه نمی‌شوند داروهایی هستند که در بارداری مناسب نیستند و طیف گسترده‌ای از داروهای پرعارضه تا داروهایی با عوارض کمتر را شامل می‌شوند. مثلا پروپرانولول با ریسک زایمان زودرس همراه است. اتنولول با احتمال اختلال رشد داخل رحمی جنین همراه بوده یا دیورتیک‌هایی مثل هیدروکلروتیازید کاهش حجم ایجاد می‌کنند و… .

داروهای مناسب (اصل مطلب) داروهایی که مناسب دورۀ بارداری هستند: لابتالول، متیل دوپا، نیفدیپین طولانی اثر و تقریبا هیدرالازین. در هر حال اگر فشار خون بنا به شرایط بیمار با هر کدام از این چهار دارو یا ترکیبی مناسب از آنها بنا به تشخیص پزشک متخصص کنترل شود، ما به هدف رسیده‌ایم.

نکتۀ ضروری این می باشد که چند هفته پیش از قصدِ بارداری مشاوره جهت بررسی و تبدیل داروهای مصرفی بیمار لازم است و البته با توجه به تغییرات فیزیولوژیک و نوسان فشار خون طی بارداری، ویزیت‌های منظم توصیه می‌شود.

درمان فشار خون غیرطبیعی در دوران بارداری فشارخون در بارداری باید از نزدیک کنترل شود تا از عوارض بالقوه خطرناک آن جلوگیری شود. پزشک شما مراجعه مکرر به او برای نظارت بر جنین و همچنین آزمایش ادرار و خون را به شما توصیه می‌کند. پزشک شما به احتمال زیاد از شما می‌پرسد که کودکتان روزانه چندبار لگد می‌زند. کاهش حرکت کودک ممکن است مشکل‌ساز باشد و نیاز به زایمان زودرس را نشان دهد.

پزشک همچنین در تمام دوران بارداری شما سونوگرافی را انجام می‌دهد تا اطمینان حاصل شود که کودک شما به درستی رشد می‌کند. بسته به نوع و شدت مشکلات فشار خون بالا، ممکن است داروهایی نیز توصیه شود.

موارد خفیف افت فشار خون معمولاً نیازی به درمان ندارد. در عوض، پزشک ممکن است به شما توصیه کند هنگام ایستادن احتیاط کنید تا زمین نخورید. موارد جدی تر ممکن است شما را ملزم کند تا:

مایعات بیشتری بنوشید، مخصوصاً آب جوراب‌های متراکم‌کننده بپوشید نمک بیشتری مصرف کنید کمتر روی پاهای خود بایستید هنگام ایستادن به دفعات بسیار استراحت کنید.

عوارض فشارخون غیرطبیعی در دوران بارداری

فشار خون بالا، شما و نوزادتان را در معرض خطر افزایش عوارض قرار می‌دهد. این عوارض شامل موارد زیر است: زایمان زودرس؛ زایمانی است که قبل از 37 هفته اتفاق می‌افتد نیاز به زایمان سزارین مشکلات رشد جنین قطع جفت پره اکلامپسی و اکلامپسی

افت فشار خون می‌تواند بارداری را دچار چالش کند، مطالعه‌ای که در سال 2010 منتشر شد نشان داد که تقریبا نیمی از موارد افت فشار خون در بارداری در زنانی اتفاق می‌افتد که قبلاً این بیماری را داشته‌اند. این مطالعه همچنین نشان داد زنانی که فشار خون پایین دارند در دوران بارداری بیشتر دچار تهوع، استفراغ، خونریزی واژینال و کم‌خونی می‌شوند.

جلوگیری از فشارخون غیرطبیعی در دوران بارداری بهترین راه برای کاهش خطر عوارض، پیشگیری از فشار خون غیرطبیعی است. قبل از بارداری مراجعه به پزشک برای معاینه فیزیکی مفید است تا هرگونه ناهنجاری در فشار خون در مراحل اولیه تشخیص داده شود. همچنین بهتر است قبل از بارداری وزن مناسبی داشته باشید.

طبق بررسی‌های انجمن متخصص زنان و زایمان آمریکا، هیچ روش اثبات شده‌ای برای جلوگیری از فشار خون بالا در دوران بارداری وجود ندارد. با این حال، شما باید تلاش کنید تا قبل از بارداری در بهترین وضعیت سلامتی ممکن باشید:

داشتن یک رژیم غذایی سالم کنترل بیماری‌های قبلی، مانند دیابت محدود کردن مصرف الکل ترک سیگار حداقل سه بار ورزش در هفته

برای کاهش خطر عوارض فشار خون در دوران بارداری چه می‌توان کرد؟

مراقبت خوب از خود بهترین راه برای مراقبت از کودک می باشد. مثلا:

با پزشک خود به صورت منظم ملاقات داشته باشید. در تمام دوران بارداری خود به طور مرتب به پزشک خود مراجعه کنید. داروهای فشار خون را طبق تجویز مصرف کنید. پزشک شما مطمئن‌ترین دارو را در مناسب‌ترین دوز تجویز می‌کند. فعالیت داشته باشید. توصیه‌های پزشک خود را برای فعالیت بدنی دنبال کنید. رژیم غذایی سالم داشته باشید. اگر در این زمینه به کمک دیگری نیاز دارید، با یک متخصص تغذیه صحبت کنید. بدانید چه مواردی غیرمجاز است. از استعمال سیگار، الکل و داروهای غیرمجاز خودداری کنید. قبل از مصرف داروهای بدون نسخه با پزشک خود صحبت کنید.