سندروم تخمدان پلی کیستیک چیست

سندروم تخمدان پلی کیستیک چیست

سندروم تخمدان پلی کیستیک چیست

سندرم تخمدان پلی کیستیک (Polycystic ovary syndrome) یک اختلال هورمونی شایع در زنان در سن باروری است. زنانی که دچار سندرم تخمدان پلی کیستیک میشوند، ممکن است قاعدگی های طولانی مدت یا نامنظم داشته باشند با هورمون مردانه در آنها بالا باشد. تخمدانها ممکن است فولیکول های کوچک پر شده با مایع بسازند و نتوانند تخمدان آزاد کنند. علت دقیق تنبلی تخمدان مشخص نمی باشد. تشخیص زود هنگام و درمان آن همراه با کاهش وزن میتواند به خطر عوارض بلند مدت آن که شامل دیابت نوع دو و بیماری قلبی نیز می شود را کاهش دهد. این بیماری متابولیکی از هر ده زن یک نفر را درگیر می‌کند. در سندروم تخمدان پلی کیستیک به صورت غیر طبیعی تعداد زیادی از فولیکول‌ درون تخمدان‌ها تشکیل می گردد. این فولیکول‌ها خطرناک نیستند ولی می‌توانند تعادل هورمونی بدن را بهم بزنند، برخی اوقات هم باعث مشکلات زیادی همچون پریودهای نامنظم یا دوره‌های ماهیانه‌های بدون خونریزی، افزایش وزن، سخت‌شدن امکان بارداری موفق‌، افزایش مقدار موی بدن، نازک‌تر شدن موی سر، جوش و پوست چرب خواهد شد. این علایم معمولا در طی دوران نوجوانی برای اولین بار خود را نشان می‌دهند.


نشانه های سندرم تخمدان پلی کسیتیک چیست؟

زنان با چنین وضعیتی ممکن است:

کمتر از ۸ قاعدگی در سال داشته باشند. موهای ضخیم و تیره در محلهائی که فقط در مردان چنین موهائی رشد میکنند، مثل لب فوقانی، چانه، دو طرف صورت، قفسه سینه و شکم رشد میکنند.

افزایش وزن و چاق شدن

آکنه دارند (پوست چرب و جوش چرکی روی صورت) 

ریزش موهای سر با الگوی مردانه ممکن است برای باردارشدن با مشکل مواجه شوند  و نیاز به استفاده از دارو داشته باشند.

علایم کیست تخمدان

علایم کیست تخمدانی بسیار شبیه علایم و نشانه‌هایی است که زنان مبتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک آن‌ها را تجربه می‌کنند. جوش، اضافه وزن، پریودهای نامنظم و چرخه‌های قاعدگی بدون خونریزی از جمله علایم کیست تخمدان است. سایر علایم کیست تخمدان شامل درد پهلو، فشار خون بالا، درد کمر، فشار شکمی و حالت تهوع است.

علائم سندرم تخمدان پلی کیستیک

علائم و نشانه هایی که سندرم تخمدان پلی کیستیک را هشدار میدهند اغلب حول و حوش اولین قاعدگی دوران بلوغ بروز میکنند. اما گاهی اوقات تنبلی تخمدان در واکنش به اضافه وزن قابل توجه، بعدا اتفاق می افتد.

علائم و نشانه های تنبلی تخمدان متفاوت است. تشخیص آن بر اساس حداقل دو نشانه زیر، انجام میشود:

قاعدگی های نامنظم: چرخه های قاعدگی که طولانی یا نامنظم هستند یا دفعاتشان کم است شایعترین علائم تنبلی تخمدان هستند. مثلا ممکن است در طول سال کمتر از 9 سیکل قاعدگی داشته باشید و بیش از 35 روز بین دوره های قاعدگی تان فاصله بیفتد و قاعدگی تان خیلی سخت و شدید باشد.

زیادی اندروژن: بالا بودن مقدار هورمون مردانه نیز میتواند علائم فیزیکی مثل زیادی رویش موی بدن و صورت و گاهی آکنه شدید و طاسی با الگوی مردانه شود.

تخمدانهای پلی کیستیک: تخمدانها ممکن است بزرگ شده و حاوی فولیکول هایی باشند که تخمکها را احاطه کرده اند در نتیجه ممکن است تخمدانها نتوانند منظم کار کنند.

نشانه های سندرم تخمدان پلی کیستیک معمولا در صورت چاقی، شدیدتر است.

آیا بیماران مبتلاء که نشانه های خفیف بیماری را دارند باید به پزشک مراجعه کنند؟

بله باید مراجعه کنند چون افراد دچار سندرم تنبلی تخمدان، احتمال  ابتلاء به سایر بیماریها را دارند که شامل:

- دیابت (قند خون بالا)

- افزایش سطح چربی خون از نوع کلسترول

- آپنه خواب (نوعی اختلال خواب است که در هنگام خواب به مدت کوتاهی دچار وقفه تنفسی میشوند)

- افسردگی یا اضطراب

- خطر ابتلاء به بیماری قلبی ممکن است در زنان مبتلاء به سندرم تخمدان پلی کیستیک بالاتر باشد، اما برای اینکه چنین ادعائی اثبات شود به تحقیقات بیشتری نیاز داریم.

آیا به انجام تست آزمایشگاهی نیاز دارم؟

پزشک معالج بر اساس سن، علائم، و وضعیت هر بیمار تصمیم میگیرد کدام تست را انجام بدهید.

تست خون برای اندازه گیری سطوح هورمونی، قند خون و کلسترول تست بارداری در صورتیکه تاخیر عادت ماهانه وجود داشته باشد.

سونوگرافی لگن- در این تست با استفاده از امواج ماورای صوت تصویر رحم و تخمدانها  گرفته میشود.

پزشک با استفاده از این تستها به تشخیص بیماری پی میبرد.

چه عواملی منجر به سندرم تخمدان پلی کیستیک میشوند؟

عواملی که میتوانند در بروز این اختلال نقش داشته باشند عبارتند از:

التهاب خفیف: منظور از التهاب خفیف، تولید گلبولهای سفید خون برای مقابله با عفونت است. تحقیقات نشان داده اند زنان مبتلا به تنبلی تخمدان نوعی التهاب خفیف دارند که تخمدانهای پلی کیستیک را به تولید آندروژن تحریک میکند و نتیجه آن میتواند مشکلات قلبی عروقی باشد.

انسولین زیاد: انسولین هورمونی است که در پانکراس تولید میشود تا سلولهای بدن بتوانند از قندی که دریافت کرده ایم، به عنوان منبع انرژی استفاده کنند. اگر سلولها در مقابل عملکرد انسولین مقاومت نشان دهند میزان قند خون بالا رفته و ممکن است بدن در واکنش به آن انسولین بیشتری تولید کند. انسولین زیاد میتواند منجر به تولید بیشتر اندروژن (هورمون مردانه) شود و مشکلاتی را برای تخمدان به وجود بیاورد.

وراثت: تحقیقات نشان میدهند برخی ژنها با ایجاد سندرم تخمدان پلی کیستیک مرتبط می باشند.

اندروژن زیاد: تخمدانها اگر مقدار زیادی اندروژن تولید کنند، رویش موهای زاید و آکنه تجربه میشود.

سندرم تخمدان پلی کیستیک چگونه تشخیص داده میشود؟

یک راه دقیق و مشخص برای تشخیص قطعی این اختلال وجود ندارد، با سابقه پزشکی از جمله دوره های قاعدگی و تغییرات وزن، معاینه فیزیکی (از جمله بررسی رشد موهای زاید (hirsutism)، مقاومت به انسولین و آکنه) و آزمایشهایی مانند موارد زیر، تشخیص انجام میشود:

معاینه لگن: دکتر اندام تناسلی را بررسی میکند تا ببیند آیا زایده یا چیز غیر طبیعی پیدا میکند یا نه.

آزمایش خون: در آزمایش خون میزان هورمونها بررسی می گردد. به این ترتیب می توان احتمال های دیگر ناهنجاریهای قاعدگی یا زیادی اندروژن را رد کرد. ممکن است آزمایش خون برای بررسی تحمل گلوکز و میزان کلسترول و تری گلیسیرید ناشتا نیز انجام شود.

سونوگرافی: در سونوگرافی وضعیت تخمدانها و ضخامت دیواره رحم بررسی میشود. در این روش از امواج فراصوتی برای ایجاد تصویر استفاده میشود.

درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک

درمان این اختلال بیشتر حول مدیریت مشکلاتی مثل نازایی، رویش زیاد موهای زاید (hirsutism)، آکنه و چاقی است. برای درمان ممکن است لازم باشد تغییراتی در سبک زندگی ایجاد شود یا داروهایی مصرف شود.

تغییرات سبک زندگی

دکتر ممکن است توصیه کند با رژیم غذایی کم کالری و ورزش منظم، وزن خود را کم کنید. حتی کاهش نسبتا کم وزن مثلا 5% از وزن بدن) میتواند وضعیت را بهتر کند. کاهش وزن ممکن است کارایی داروهایی که دکتر برای تنبلی تخمدان تجویز کرده است را بهبود بخشیده و به درمان نابارواری کمک کند.

دارو

برای تنظیم دوره های قاعدگی ممکن است موارد زیر توصیه شود: ترکیب قرصهای ضد بارداری- قرصهایی که حاوی استروژن و پروژستین هستند، تولید آندروژن را کاهش داده و استروژن را تنظیم مینماید. تنظیم هورمونها میتواند خطر سرطان اندومتر را کاهش دهد و خونریزی شدید در دوران قاعدگی را کاهش داده و رشد موی زاید و آکنه را کنترل کند. به جای قرص ضد بارداری میتوانید از حلقه واژنی یا پچ پوستی حاوی استروژن و پروژستین استفاده کنید.

پروژستین درمانی- مصرف پروژستین به مدت 10 تا 14 روز هر یک یا دو ماه یک بار به تنظیم قاعدگی کمک میکند و خطر سرطان اندومتر را کاهش میدهد. درمان با پروژستین میزان اندروژن را بهبود نمیدهد و از بارداری جلوگیری نمیکند. برای افرادی که میخواهند از بارداری جلوگیری کنند، مینی قرصهای پروژستین تنها یا دستگاههای داخل رحمی حاوی پروژستین بهتر است.

برای تنظیم تخمک گذاری دکتر ممکن است داروهای زیر را توصیه کند:

کلومیفن (Clomiphene): این داروی ضد استروژن خوراکی در بخش اول سیکل قاعدگی مصرف میشود.

لترزول: این درمان سرطان سینه برای تحریک تخمدان نیز موثر است.

متفورمین: این داروی خوراکی برای دیابت نوع دو کاربرد داشته و مقاومت به انسولین را کاهش میدهد و انسولین را پایین می آورد. اگر با مصرف کلومیفن باردار نشده اید، ممکن است متفورمین نیز به داروهایتان اضافه شود. اگر در وضعیت پیش دیابت قرار دارید، متفورمین برای کند کردن پیشروی دیابت نوع دو و کمک به کاهش وزن استفاده میشود.

گنادوتروپین: این داروی هورمونی با تزریق داده میشود.

برای کاهش رشد موهای زاید ممکن است داروهای زیر تجویز شود:

قرص ضد بارداری: این داروها تولید اندروژن را کاهش میدهند.

اسپیرونولاکتون: این دارو تاثیر اندروژن بر پوست را مهار میکند. اسپیرونولاکتون میتواند منجر به نقص مادرزادی شود بنابراین در دورانی که این دارو را مصرف میکنید باید از بارداری حتما جلوگیری کنید. در صورتی که باردار هستید یا قصد بارداری دارید این دارو اصلا تجویز نمیشود.

افلورنیتین: این کرم رشد موهای زاید صورت در زنان را کند میکند.

الکترولیز: سوزن نازکی وارد فولیکول مو میشود و یک پالس الکتریکی میفرستد تا فولیکول صدمه دیده و از بین برود و مو نروید. ممکن است چند جلسه درمان لازم باشد.

کیست تخمدان معمولا با سونوگرافی قابل تشخیص می باشد. درمان کیست تخمدان به موارد زیر بستگی دارد:

اندازه و ظاهر کیست

علایم و نشانه‌هایی که شخص با آن‌ها درگیر است

اینکه شخص دوران یائسگی را سپری می‌کند یا خیر

 نقش رژیم غذایی در درمان سندروم تخمدان پلی کیستیک و یا تنبلی تخمدان

رژیم غذایی نقش بسیار مهمی در سلامتی افراد را دارا می باشد. در واقع، با پیروی از رژیم غذایی سالم می‌توانیم به جلوگیری و یا درمان بیماریها کمک کنیم. مطالعات اخیر نشان داده‌اند که بیماری سندروم تخمدان تخمدان پلی کیستیک با پیروی از رژیم غذایی سالم قابل درمان است.

رژیم غذایی کم گلوکز

یکی از علام ابتلا به این بیماری مقاومت بدن در برابر انسولین است. یعنی سلولهای بدن قادر نیستند که از انسولین موجود در خون استفاده کنند و همین امر سبب افزایش قند خون می‌شود. مصرف غذاهایی مانند میوه‌ها و سبزیجات، غلات و پروتئین و غذاهای بدون چربی به پایین نگه داشتن قند خون کمک می‌کند.

مطالعات نشان داده‌اند که بسیاری از زنانی که به این بیماریم مبتلا هستند و از رژیم غذایی کم گلوکز  پیروی می‌کنند، به زودی شاهد بهبودی در بیماری خود هستند. همچنین پیروی از این رژیم غذایی سبب کاهش وزن می‌شود. کاهش وزن در بهبودی این بیماری بسیار موثر است.

مصرف صبحانه

صبحانه یکی از وعده‌های اصلی غذایی است که تحت هیچ شرایطی نباید ترک شود. این موضوع برای بانوانی که به این بیماری مبتلا هستند، اهمیت بیشتری دارد. مطالعات نشان داده‌اند برای بهبود این بیماری بهتر است میزان کالری ورودی به بدن در وعده صبحانه افزایش پیدا کند، از طرفی دیگر در وعده شام کاهش داشته باشد.

مصرف امگا 3

امگا 3 اسید چرب محبوبی است که همگی ما با اثرات آن بر بدن آشنایی داریم. امگا 3 که معمولا در روغن ماهی به وفور پیدا می‌شود. این اسید چرب به کاهش سطح هورمون تستوسترون در بدن کمک می‌کند و این امر برای زنانی که مبتلا به این سندروم هستند اهمیت بسیار زیادی دارد.

عدم مصرف کربوهیدارت‌ها

زنانی که به این سندروم مبتلا هستند باید از مصرف کربوهیدارت به شدت بپرهیزند. کاهش مصرف کربوهیدارت در گذر زمان به کاهش سطوح انسولین کمک می‌کند و مقاومت بدن در برابر انسولین را کاهش می‌دهد. علاوه بر این، کاهش کربوهیدارت به کاهش وزن نیز کمک می نماید. این موضوع برای زنان مبتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک بسیار مهم می باشد.

مصرف پروتئین کم چرب

اگر بگوییم بدن انسان بدون پروتئین نمی‌تواند دوام بیاورد، بیراه نگفته‌ایم. پروتئین خواص بسیار زیادی بر سلامتی دارد. سطوح هورمون مردانه مبتلا به این سندروم معمولا بالاست و همین امر سبب می‌شود که موهای زائد در صورت آنها رشد کند. مطالعات نشان داده‌اند که مصرف پروتئین نقش بسیار زیادی در کاهش هورمون اندوژن دارد. همچنین پروتئین باعث می شود طولانی مدت احساس سیری داشته باشیم و همین امر باعث کاهش وزن می‌شود.