زردی در نوزادان

زردی در نوزادان

زردی در نوزادان

در ابتدا باید یادتان باشد که این مشکل غیر عادی نیست که تنها برای نوزاد شما اتفاق افتاده باشد، بلکه بیماری زردی در نوزادانی که تازه متولد شده اند بیماری بسیار شایعی امی باشد. از اینرو بسیاری از والدین این بیماری را در فرزند خود تجربه کرده اند و به همین علت زمانی که به دیدن نوزاد شما می آیند، توصیه های مختلفی را انجام می دهند. برای مقابله با این پدیده ابتدا باید آن را بشناسید و تشخیص دهید که آیا نوزاد شما به بیماری زردی مبتلا شده است یا خیر؟ سپس برای درمان آن اقدام کنید و باید بدانید که عدم تشخیص و درمان به موقع می تواند نوزاد شما را با خطرات بسیار جدی مواجه کند. نگ زرد نوزادان به علت تجمع رنگدانه‌های محلول در چربی (بیلی روبین) در پوست است که در مقادیر بالا و در شرایط مختلف برای نوزاد سمی می‌باشد. زردی معمولا در۶۰ درصد نوزادانی که به موقع متولد شده‌اند و در۸۰ درصد نوزادان نارس طی هفته اول دیده می‌شود.

زردی معمولا از سر و صورت شروع می شود و با افزایش سطح بیلی روبین به سمت اندام‌ها انتشار می‌یابد. زردی چهره ، نشانه وجود ۵ میلی‌گرم و زردی تا اواسط شکم نشانه ۱۰ تا ۱۵ میلی‌گرم و زردی اندام و کف دست و پا نشانه وجود ۲۰ میلی گرم بیلی روبین در دسی‌لیتر خون می باشد ، علل شایع زردی در نوزادان عبارتند از:

زردی فیزیولوژیک:

از روز ۲ و ۳ شروع می شود و به حداکثر میزان خود می‌رسد و سپس بتدریج کاهش می‌یابد و در روز پنجم تا هفتم و پس از ۱۰ تا ۱۴ روز به حد طبیعی برمی‌گردد. تغذیه بلافاصله نوزاد سطح بیلی روبین را کاهش می‌دهد.

عوامل مستعد کننده:

دیابت مادر، نژاد، نارس بودن نوزاد، بعضی داروها، نوزاد مذکر، شیر مادر، تاخیر در دفع مدفوع نوزاد، سابقه زردی فیزیولوژیک در خواهر و برادر و کاهش وزن. در موارد زیر، زردی ممکن است به علت بیماری زمینه‌ای باشد: زردی در ۲۴ تا ۳۶ ساعت اول، افزایش سریع بیلی روبین، گسترش زردی تا اواسط شکم، زردی طولانی‌مدت بیش از ۲ هفته و سایر موارد مثل سابقه فامیلی، رنگ پریدگی، بزرگی کبد و طحال، عدم موفقیت روش فتوتراپی در کاهش زردی، استفراغ، خواب آلودگی، تغذیه ضعیف، کاهش وزن شدید، مدفوع بی‌رنگ و ادرار پر رنگ.

علائم زردی چیست

در بسیاری از موارد علائم زردی نوازد در دومین یا سومین روز بعد از تولد ظاهر می شود و شامل زردی پوست، زردی چشمها و در بسیاری از موارد ضعف و بی حالی می باشد. علائم در ابتدا در صورت نوزاد ایجاد می شوند و سپس سینه و شکم درگیر شده و گاهی زردی به پاها نیز کشیده می شود. یکی از راههای ساده تعیین زردی در هر نوزادی آن است که با انگشت به آرامی بر روی سطح پوست پیشانی یا بینی نوزاد فشار دهیم. اگر بعد از فشار پوست همچنان زرد به نظر برسد ، احتمالاً نوزاد مبتلا به زردی خواهد بود. بهتر است این تست در روز انجام شود. به علاوه در صورت زرد شدن سفیدی چشم، زردی محتمل است. یکی دیگر از این علائم تیره بودن رنگ ادرار نوزاد می باشد، به طور کلی رنگ ادرار نوزادی که تازه متولد شده و تنها از سن وی 2 یا 3 روز می گذرد باید بی رنگ باشد ، از اینرو اگر تغییر رنگ در ادرار وی مشاهده کردید باید بدانید که غیر طبیعی است.معمولاً در نوزادان کامل، زردی نوزادی یک هفته تا 10 روز طول می کشد. اگر نوزاد نابالغ باشد یا اینکه شیر مادر خود را بخورد، ممکن است زردی بیشتر طول بکشد. زردی نوزاد شامل زردی پوست، زردی چشمها و در بسیاری از موارد ضعف و بی حالی است.

آسیب های زردی در صورت عدم تشخیص:‌

نکته مهم آن است که والدین اگر به علائم نوزاد در بدو تولد به ویژه 72 ساعت اول تولد دقت کنند ممکن است زردی نوزاد افزایش پیدا کند و موجب آسیب‌های مغزی شود. علائم این آسیب‌ها در آینده برای کودک خطرناک است. علائم هشدار دهنده در این مورد کاهش فعالیت نوزاد، خواب‌آلودگی، بی‌قراری، بی‌اشتهایی، گریه‌های جیغ مانند و تشنج و عقب افتادگی ذهنی و کاهش شنوایی است بنابراین توصیه می‌شود والدین زردی نوزاد را جدی بگیرند و  حتما در 72 ساعت اول بعد از تولد برای بررسی وجود زردی مراجعه داشته باشند.

درمان زردی نوزاد

بسته به شدت زردی و سن نوزاد ممکن است نیاز به بستری‌باشد. زردی خفیف معمولاً طی یک یا دو هفته خودبه خود بهبود می یابد،‌ اما اگر شیرخوار شما زردی متوسط تا شدید داشت باید به مدت بیشتری در بیمارستان باشد یا اینکه از نو بستری شود.

درمانها یی که سبب کاهش بیلی روبین می شوند شامل موارد ذیل است:  

درمان با نور

(فوتو تراپی ( در این حالت شیرخوار را در زیر یک منبع نوری فرابنفش قرارداده یا در داخل پوششهای نور مصنوعی می پیچانند. نور می تواند بیلی روبین را به فرمی تبدیل کند که از طریق کلیه قابل دفع باشد. نوزادان مبتلا می توانند تا چندین روز تحت این روش درمانی قرار گیرند.

استفاده از تعویض خون:

در موارد بسیار نادر، زمانی که زردی شدید به سایر درمان ها پاسخ ندهد. شیرخوار ممکن است نیاز به تعویض خون پیدا کند.در این روش مقادیر کمی از خون بطور مکرر از بدن خارج می شود. و سپس به همان میزان خون وارد بدن شیرخوار می شود. این عمل باید حتماً در بخش مراقبتهای ویژه نوزادان انجام شود.

استفاده از آنتی بادیهای داخل وریدی:

اگر زردی شدید ثانویه به ناسازگاری خونی بین مادر و جنین ایجاد شده باشد. تزریق داخل وریدی آنتی بادیها می تواند زردی را کم کرده و احتمال نیاز به دریافت خون را کاهش دهد.

زردی از شیر مادر

 گاهی نیز زردی ناشی از شیر مادر می باشد که در هفته اول تولد نوزاد ایجاد شده و به علت کم بودن شیر مادر و تغذیه ناکافی نوزاد به وجود می‏ آید. این نوع زردی ربطی به ترکیبات شیر مادر ندارد، در این نوع زردی درمان براساس تغذیه مکرر و بیشتر شیر مادر است. البته در مواردی زردی مربوط به ترکیبات نامطلوب در شیر مادر است که پس از هفته اول ایجاد می‌شود و تشخیص این نوع زردی فقط با مشاوره با پزشک متخصص اطفال امکان‏ پذیر است. در این موارد به طور معمول به مادر توصیه می شود با مشورت پزشک برای مدتی از شیرخشک به عنوان جایگزین شیر خود برای تغذیه کودک استفاده کند.

در دو نوع زودرس و دیررس وجود دارد. نوع زودرس قبل از روز هفتم شروع می‌شود و عوامل مستعد کننده نوزاد عبارتند از کاهش مصرف شیر مادر و خوراندن آب قند و درمان آن، شیردهی مکرر ( بیش از ۱۰ بار در ۲۴ ساعت ) و منع مصرف آب و آب قند است. نوع دیررس بعد از هفته اول شروع می‌شود و درمان آن قطع شیر مادر برای ۱ تا ۲ روز و جایگزینی آن با شیر خشک و فتوتراپی است.

چرا نوزاد مبتلا به زردی می شود؟

زردی علت های زیادی دارد ولی 4 علت اصلی برای بروز آن وجود دارد. یکی از علل مهم کم کاری آنزیمی در کبد است که می‌تواند همراه با پرخونی نوزاد باشد. این آنزیم گلوکز 6 فسفات دهیدروژناز است که می‌تواند در کودک ایجاد زردی کند. یکی دیگر از علل ناسازگاری گروه خونی مادر و نوزاد است، به عنوان مثال مادر گروه خونی O دارد اما نوزاد گروه خونی B یا A دارد. نوزادانی که گروه خونی‌شان منفی است ولی گروه خونی یا RH مثبت دارند هم دچار چنین مشکلی می‌شوند. عفونت‌های نوزادی نیز یکی دیگر از علل ایجاد زردی در نوزاد است اما یکی از مهم‌ترین علل زردی نوزاد که باید حتما مورد بررسی قرار بگیرد اختلال تیروئید است. زردی نوزادان در اغلب موارد قابل درمان است اما در موارد شدید در صورتی که درمان نشود می‌تواند بسیار خطرناک باشد. باید توجه داشت که در دوران بارداری راهی برای جلوگیری از ابتلا به زردی نوزاد بعد از تولد وجود ندارد و مادران نباید خود را مقصر بیماری فرزند خود بدانند.

درمان عمومی:  

بر اساس شدت افزایش بیلی روبین از روش‌های زیر استفاده می‌شود: فتوتراپی، تعویض خون  و تجویز دارو. در شرایطی که میزان بیلی روبین درحدی است که نیاز به تعویض خون باشد نمی‌توان از فتوتراپی استفاده کرد.

کرن ایکتروس:

بیلی روبین محلول در چربی برای دستگاه اعصاب مرکزی در حال رشد، سمی است و در سلول‌های مغز رسوب می‌کند و اگر مقدار بیلی روبین بیشتر از ۲۵ میلی‌گرم در دسی‌لیتر شود باعث بروز بیماری کرن ایکتروس می‌گردد.

علائم زودرس عبارتند از:

برجستگی ملاج، خمیدگی سر و پا‌ها به سمت عقب، خونریزی ریوی، تب، سفتی عضلات، فلج عضلات بالابرنده کره چشم و تشنج. در نوزادانی که زنده می‌مانند سفتی عضلات برطرف می‌شود اما ممکن است در آینده سبب کری عصبی، فلج مغزی، عقب‌ماندگی ذهنی، تغییرات مینای دندان‌ها و تغییر رنگ دائمی آنها شود. تنها راه درمان کرن ایکتروس، تعویض خون نوزاد می‌باشد.

علت زدی در نوزادان

ناسازگاری گروه خونی A به O یعنی گروه خونی نوزاد A یا B باشد، اما گروه خونی مادر O باشد.

ناسازگاری RH مادر و نوزاد یعنی نوزاد دارای RH مثبت و مادر RH منفی باشد.

عفونت های ادراری با کم کاری تیروئید

چه زمانی زردی خطرناک است؟

زردی بیمارگونه در اکثر نوزادان در روز اول یا دوم تولد قابل تشخیص است. برخی از این نوزادان که در روز دوم و سوم زرد می شوند، به طور خودبه خود درمان شده و احتیاج به داروی خاصی ندارند اما برخی دیگر نیاز به درمان دارند و در صورت عدم درمان دچار مشکلات مغزی خواهند شد. خطرناک بودن زردی در نوزاد بستگی به سن، وزن، نارس یا به موقع دنیا آمدن او دارد. نوزادی که میزان بیلی روبینش 12 است و با وزن سه و نیم یا چهار کیلوگرم به دنیا آمده و نارس نیست ، این میزان بیلی روبین برای او طبیعی است و از طریق کبد دفع می شود. اما نوزاد نارسی که با وزن دو کیلوگرم به دنیا آمده اگر میزان بیلی روبین او 12، 13و 14 باشد این میزان برای او خطرناک است و باید تحت درمان قرار بگیرد. اگر میزان بیلی روبین نوزاد بین 17 تا 20 باشد، احتمال رسوب در مغز وجود دارد بنابراین این میزان بیلی روبین خطرناک بوده زیرا با رسوب بیلی روبین، نوزاد دچار عقب ماندگی ذهنی می شود.

کارهایی که زردی نوزاد را تشدید می کند

گرم نگه داشتن نوزاد

اگر محیط نوزاد تازه متولدشده را بیش از حد گرم نگه دارید و لباس های زیادی به او بپوشانید ، بیماری زردی نوزاد تشدید می گردد.علت زردی نوزادان چیست؟

مصرف ادویه استفاده

از ادویه ها و به خصوص ادویه های تند مانند فلفل، سبب التهاب یا تخریب سلول های کبدی می شود زیرا طبع صفرا گرم و خشک است و نوزاد نمی تواند این طبع را تحمل کند. در صورت مصرف ادویه توسط مادر شیرده ، این ماده درشیرش ترشح می شود و پوست نوزاد رو به زردی می گراید.

خوردن سیر و پیاز خام

اگر مادر پیاز و سیر به شکل خام مصرف کند ، سبب بروز زردی می شود اما اگر سیر و پیاز به شکل پخته مصرف شود ، مشکلی ایجاد نمی کند. م

صرف غذاهای دیر هضم

مصرف غذاهای دیر هضم مانند کله پاچه ، بادمجان موجب بروز زردی در نوزاد می شود.

آیا آب انار برای زردی نوزاد موثر است؟

اگر مادری که نوزاد را شیر می دهد، آب انار میل کند می تواند در درمان زردی نوزاد تاثیر بگذارد زیرا مزاج انار سرد و خشک است.

میوه زرد نخورید !

مصرف بیش از حد میوه های زرد مانند نارنگی یا هویج نوعی زردی خاص در کودکان سه تا شش ساله ایجاد می کند. خوردن این میوه ها در کودکان باعث می شود رنگدانه های شان روی پوست باقی بماند و پوست را به رنگ زرد دربیاورد. اما مصرف میوه های زرد در دوران بارداری و شیردهی سبب زردی نوزاد نمی شود.

ارتباط تغذیه مادر در شیردهی با زردی نوزاد

تغذیه مادر در دوران شیردهی تاثیرکمی بر زردی نوزاد دارد. آنچه مهم می باشد، نوع شیردهی به نوزاد است. تغذیه مکرر و به اندازه کافی نوزاد از شیر سبب می شود مواد مغذی و ویتامین ها به بدن نوزاد برسد و نوزاد رشد کند و همچنین شیردهی مکرر مادر باعث افزایش دفع مدفوع می شود و بیلی روبین ها از این طریق از بدن خارج می شود.

ارتباط تغذیه مادر در بارداری با زردی نوزاد

تغذیه مادر نقشی در ابتلای کودک به زردی ندارد. حتی برخلاف باور عموم مادرانی که در دوران بارداری خود خوراکی هایی با طبع گرم می خورند، نوزاد آنها بعد از تولد مبتلا به زردی نمی شود. اگر نوزاد و مادر از نظر گروه خونی با هم ناسازگاری داشته باشند ، ممکن است نوزاد مبتلا به زردی شود.

علل دیگر زردی نوزاد

نوزادانی که تغذیه درست ندارند، نیز می تواند یکی دیگر از دلایل زردی باشد.

نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا می آیند ،به احتمال بیشتری دچار زردی می شوند.

نوزادانی که قبل از هفته 37 بارداری به دنیا می آیند، به احتمال بسیار زیاد دچار زردی می شوند. بعضی از علل زردی در نوزاد تازه متولد شده ،کبد نابالغ است که قادر به پردازش مقدار طبیعی بیلی روبین در بدن کودک نمی باشد که معمولاً بدون مداخله پزشک هم رفع میشود. کبودی و یا آسیب داخلی در طی زایمان نیز باعث ایجاد زردی در نوزاد می شود. کودک ممکن است مشکلات کبدی و ناهنجاری های ناشی از ضربه داشته باشد ؛ همچنین گلبولهای قرمز غیر طبیعی ممکن است دلیلی برای میزان غیر طبیعی بالای بیلی روبین باشند.

کمبود آنزیم عفونت هم می تواند باعث ایجاد زردی در نوزادان شود.

راه تشخیص زردی نوزاد چیست؟ 

تشخیص زردی پوست زمانی سخت خواهد شد که پوست نوزاد تیره باشد در این موارد زردی در جاهای دیگر ممکن است واضح تر باشد از جمله:

سفیدی چشم ، داخل دهان ، کف پا و کف دست

نشانه های کلی وجود زردی در نوزاد شامل :

ظاهر بیمار و ضعیف

تب و تغذیه ضعیف

بهترین درمان های خانگی زردی نوزاد

آب جوانه ی گندم:

آب جوانه ی گندم کمک می کند تا سموم از بدن کودک دفع شود. اگر کودک با شیر خشک تغذیه می شود، می توان چند قطره آب جوانه ی گندم را به آن افزود. اگر کودک توسط شیر مادر تغذیه می شود، مادر باید خودش آب جوانه ی گندم را مصرف کند، زیرا از طریق شیر مادر به کودک می رسد. به طور موقت شیر مادر را متوقف کنید: در بعضی کودکان، شیر مادر موجب پیشرفت زردی می شود در این حالت مادر باید شیردهی را برای مدتی متوقف کند. همزمان با آن کودک باید با شیرخشک تغذیه شود و مادر نیز شیرش را بدوشد، تا زمانی که او بخواهد دوباره شیر بنوشد، شیر کافی داشته باشد.

نور خورشید:

اگر کودک نیازی به فتوتراپی نداشته باشد، می توانید از نور خورشید کمک بگیرید. نگه داشتن کودک در نور خورشید بسیار تاثیرگذار می باشد فقط مراقب باشید که در معرض مستقیم نور خورشید قرار نگیرد، که ممکن است باعث آفتاب سوختگی کودک شود.  

شیردهی مداوم: کودک باید به طور منظم تغذیه شود، اگر او به هر دلیلی نمی تواند از شیر مادر استفاده کند، باید با شیر خشک سیر شو ، تا 12 وعده غذا در روز برای کودک مفید است. تغذیه منظم کمک می کند تا بیلی روبین شسته شود و به کارکرد کبد کمک می کند و همچنین بدن نوزاد آب کافی خواهد داشت.

شیرخشت و ترنجبین مشهورترین درمان خانگی زردی نوزاد

این ترکیب عالی که ترکیبی است از شیرخشت ، گزانگبین و ترنجبین یکی از موثرترین روشهای درمان زردی نوزاد است ؛ برای تهیه این نسخه خانگی درمان زردی نوزاد از گزانگبین و ترنجبین مقدار 100 گرم و شیرخشت 10 گرم تهیه و با یک ظرف 4 لیتری عرق بید یا بیدکاسنی مخلوط و سپس با پارچه ای نازک صاف کنید . مایع بدست آمده طعمی شیرین داشته و دارای خواص درمانی معجزه آسایی برای درمان زردی نوزاد و همچنین باعث ازدیاد شیر مادر خواهد شد ، ترکیب خوشمزه ای که تهیه کردید را در یخچال نگهداری کنید و طی روز زمانی که تمایل به مصرف مایعات داشتید میل کنید. ** توجه: این ترکیب با اثر بر شیر مادر باعث بهبود و درمان نوزاد می شود یعنی نباید آن را به نوزاد بدهید و فقط باید خودتان مصرف کنید. ***