روش های تقویت حافظه در کودکان

روش های تقویت حافظه در کودکان

روش های تقویت حافظه در کودکان

کودکان تاثیر پذیر می باشند و می توانند از ۹ ماهگی در صدا و محیط اطراف خود الگوها را کشف کنند. آنها خیلی خیلی زود شروع به ساخت حافظه می کنند. اما مانند افراد بالغ کودکان نیز به تشویق نیاز دارند، و والدین بهترین افراد برای انجام این کار هستند. در ادامه می خواهیم توصیه هایی را ارائه کنیم که با استفاده از آنها می توانید حافظه کودک خود را تقویت کنید. سال‌های اولیه زندگی انسان نقش بسیار حیاتی دارد؛ به‌خصوص سال‌های اولیه شروع یادگیری. در این دوره کودکان یاد می‌گیرند که از حافظه خود به نحو موثرتری استفاده کنند و مطالب را در حافظه بلندمدت‌شان ذخیره نمایند. بسیاری از مطالبی که در دوران دبستان یاد می‌گیریم در تمام طول عمر برای‌مان باقی می‌مانند مثل خواندن، نوشتن، ریاضیات پایه مثل جمع تفریق، ضرب و جدول ضرب محاسبه محیط و مساحت اشکال و غیره. بیشتر این مطالب تا آخر عمر کاربرد دارند و همیشه به یادمان می‌مانند. پس تقویت حافظه کودکان دبستانی و افزایش هوش کودکان دبستانی بسیار مهم می باشد.

یکی از موضوعات بسیار مهمی که این روزها مورد توجه والدین قرار گرفته است این است که بچه‌ای با هوش و زکاوت بالا را تحویل جامعه دهند. ما در این نوشتار قصد داریم در مورد روش‌های تقویت حافظه کودکان صحبت نماییم.

ارسطو فیلسوف یونانی عقیده داشت که جایگاه افکار در مغز و جایگاه حافظه در قلب است، همچنین او اثبات کرده بود که همه انسان‌ها توانایی به یادآوردن خاطرات خود را ندارند و افرادی که در حال تغییر هستند (جوانان و سالمندان) حافظه‌ای ضعیف دارند. اساس کار حافظه، متکی بر ثبت و یادآوری است. ارسطو ۴ روش را برای جلوگیری از فراموشی ارائه کرد:

یکی دیگر از اصول کلاسیک بازمانده از یونان باستان که امروزه همچنان اعتبار دارد، این می باشد که حافظه از طریق هم‌خوانی عمل می‌کند. بدین معنا که ما می‌توانیم با ارتباط دادن موضوعات با چیزهای آشنا، آن‌ها را به بهترین نحو به خاطر بسپاریم

تحقیقات تجربی نشان می‌دهد در قرن هفدهم حافظه را با عدسی و آینه مقایسه می‌کردند و حافظه را محل تلاقی و انعکاس افکار می‌دانستند. در عصر صنعتی و در قرن نوزدهم، حافظه را با یک ماشین بخار قیاس می‌کردند که چون دیگ بخار، محل انباشت و تراکم افکار است و بعدها حافظه با یک مرکز تلفن و بالاخره با کامپیوتر مقایسه شد.

نظریات برخی دانشمندان یافته‌های عمده‌ی هرمان ابینگ هاوس نشان می‌دهد که:

محفوظات به‌وسیله‌ی آموخته‌های جدید، لایه‌لایه بر روی‌هم قرارمی‌گیرند و پوشانده می‌شوند (نظریه تداخل).

محفوظات ثابت نیستند، بلکه در طول زمان در حافظه تغییر می‌کنند (کم‌رنگ شدن خاطرات

محفوظات به‌تدریج کمرنگ و محو می‌شوند و ما آن‌ها را فراموش می‌کنیم.

زیگموند فروید، بنیان‌گذار روانکاوی معتقد است که خاطرات ناراحت‌کننده و ناخوشایند امکان محو یا فراموش‌شدن مطلب را بیشتر می‌کند، همچنین فردریک بارتلت (۱۸۹۶- ۱۹۶۹) نتیجه گرفت که افراد زمانی به بهترین عملکرد حافظه دست می‌یابند که اطلاعات جدید را ذخیره کنند و به‌عبارت‌دیگر، اطلاعات جدید را بر پایه دانسته‌های گذشته بیاموزند.

واقعیت‌هایی در مورد مغز

مغز انسان از ۱۵ تا ۱۰۰ میلیارد سلول مغزی (نورون) تشکیل‌شده است. وزن مغز از ۲۵۰ تا ۱۶۰۰ گرم (در افراد بزرگ‌سال تقریباً دو درصد وزن بدن) است. میانگین وزن مغز در مردان ۱۳۵۰ و در زنان ۱۲۵۰ گرم است. (وزن مغز به‌هیچ‌وجه ربطی به میزان حافظه و هوش ندارد.) در هر دقیقه ۷۵ لیتر خون در مغز جریان دارد (حرکت و عدم سکون به این جریان کمک می‌کند). ۷۸ ٪ وزن مغز آب است و این بدین معناست که هرگونه تشنگی کارکرد مغز را کند می‌کند. نیاز مغز به اکسیژن حدود ۲۰ درصد از اکسیژن دریافتی کل بدن است.

حافظه مبتنی بر دو رویکرد مرکزی است:

الف) پذیرش اطلاعات.

ب) ذخیره اطلاعات.

سه جنبه حافظه

حافظه بصری: که به تصاویر مربوط می‌شود، حافظه گفتاری: این حافظه به اصوات گویایی و شنیداری کلمه مرتبط است. حافظه حرکتی: که به امور حرکتی مربوط می‌شود.

حافظه بصری

اگر حافظه فردی از نوع بصری باشد به‌طورقطع می‌تواند اتاق دوران کودکی خود را اکنون مجسم کند، شماره تلفن‌ها و آدرس‌ها را به روش نوشتن اسامی به‌خوبی به خاطر بسپارد. می‌تواند اشیا و رخدادهای گذشته را به‌وضوح در نظر آورد و مانند یک عکاس حرفه‌ای عمل کند.

حافظه گفتاری

حافظه گفتاری بر اصوات تمرکز دارد. فردی که دارای حافظه گفتاری است افراد را به‌سرعت از نوع لحن کلام آن‌ها تشخیص می‌دهد، بیانات و نوع صحبت‌های مهم را می‌شناسد و می‌تواند آن را بدون زحمت تقلید کند. این افراد به ضرب‌المثل، شعر، امثال‌وحکم علاقه‌مند هستند و همیشه در موقعیت‌های گوناگون، مطالب مناسبی را بیان می‌کنند.

حافظه حرکتی

حافظه حرکتی بر روی تحرک تمرکز دارد، وقایع حرکتی مانند پیانو نواختن، دوچرخه‌سواری و غیره نقاط قوت این حافظه است. همه افراد به‌نوعی حافظه حرکتی خود را پرورش می‌دهند.

پیشنهاداتی برای بالا بردن توانایی حافظه

مطلوب‌ترین کار بازی‌های فکری می باشد. (والدین و معلمان باید این کار را در خانه و مدرسه رونق دهند). خوردن قهوه . تأمین تیامین یا ویتامین B1 (برگ سبزی‌ها تازه، گوشت و امحاء و احشای خوراکی دام‌ها، حبوبات، غلات، دانه‌های خوراکی، نان کامل و جوانه گندم). ویتامین نیاسین یا ویتامین B3 (ماهی، حبوبات، دانه‌های خوراکی، غلات، سیب‌زمینی آب پز، گوشت پرندگان، امعاء و احشای داخلی دام‌ها به‌ویژه جگر، فراورده‌های سبوس‌دار). ویتامین پریدوکسین یا ویتامین B6 (موز، سیب‌زمینی، گوشت پرندگان، جگر، برنج، ماهی آزاد، جوانه گندم و نان سبوس‌دار). ویتامین سیانوکوبالامین یا ویتامین B12 (سبزی‌ها، تخم‌مرغ، ماهی، گوشت، جگر و قلوه، گوشت پرندگان). ویتامین‌های موردنیاز قشر خاکستری مغز را می‌توان از دانه‌های خوراکی، غلات، میوه‌جات، گوشت پرندگان، جگر، ماهی آزاد، اسفناج، خوردن شیر همراه با غلات، سبزی‌ها همراه با سینه مرغ تأمین کرد.

استفاده از اسید اسکوربیک یا ویتامین C برای تقویت حافظه کمبود ویتامین C موجب اختلالات تمرکز و ضعف روانی و افسردگی می‌شود. مصرف این ویتامین بیش‌ازحد هم جایز است چون بدن مقدار اضافی را دفع می‌کند. ویتامین C را می‌توان در مرکبات، کلم بروکلی، گل‌کلم، برگ سبزی‌ها، گوجه‌فرنگی، توت‌فرنگی، به‌وفور پیدا کرد.

استفاده از مس برای تقویت حافظه کمبود مس در تفکر و ادراک مشکل ایجاد می‌کند. بدن به مقدار خیلی کمی از ترکیبات مس نیاز دارد و در صورت استفاده زیاد ممکن است دچار مسمومیت گردد. این ماده معدنی در ماهی، موز، قارچ، دانه‌های خوراکی مانند گندم، بادام، پسته و فندق، انواع صدف‌های خوراکی، گوشت قرمز، گوشت پرندگان و فراورده‌های سبوس‌دار می‌توان یافت.

استفاده از لسیتین ماده معجزه‌گر مغز برا تقویت حافظه لسیتین چربی حاوی فسفر و کولین است که به‌ویژه برای سلول‌های عصبی ضروری هستند. پزشکان براثر مثبت لسیتین بر حافظه تأکیددارند. مواد غذایی حاوی لسیتین عبارت‌اند از: زرده تخم‌مرغ، مرغ، فراورده‌های سویا، انواع قارچ، موز و انواع شکلات. (اگر از ضعف تمرکز رنج می‌برید می‌توانید موز و شکلات را در رژیم غذایی خود وارد کنید).

توجه: اگرچه مغز برای داشتن کارکرد مطلوب به ویتامین‌ها و مواد معدنی نیاز دارد، اما افزایش مقدار ویتامین‌ها و مواد معدنی در بدن، دلیلی برداشتن حافظه بهتر نیست و فقط با تمرین می‌توان کار آیی حافظه را افزایش داد.

۱- روتین تنظیم کنید

ساخت روتین برای غذا خوردن، حمام، و خوابیدن باعث تقویت حافظه کودک می شود. اگر هر روز یکجا و با یک سری اسباب بازی مشخص بازی کند به یاد آوردن سناریو برایش راحت می شود. از همان ابتدا سعی کنید کودک را به روتین های مشخصی عادت دهید.

۲- بازی کردن و آموختن

کودکتان نمی تواند از همان ابتدا بسیاری از مهارت های زندگی را بیاموزد، اما ذهنش آماده آموختن است. اگر کار با یک اسباب بازی نیاز به مهارت دارد اجازه دهید با آن بازی کند و خودتان هم نشانش دهید چگونه می تواند از آن استفاده کند. این کار کمک می کند کودک آن مهارت را برای مدت زمان طولانی به خاطر بسپارد. از همان موقع که کودک شروع به استفاده از اسباب بازی ها کرد آموختن مهارت ها را به او آغاز کنید.

۳- از نامش استفاده کنید

کودکان از چهار ماه به بعد شروع به تشخیص نام خود می کنند. زیاد از نام فرزند خود استفاده نمایید، این کار کمک می کند او با صدا توجه شما را تشخیص دهد. همچنین اختصاص دادن کلمه مامان و بابا به والدین به او کمک می کند سریع رابطه ایجاد کند. از ۴ یا ۶ ماه به بعد بیشتر روی نام فرزندتان کار کنید.

۴- برایش شعر بخوانید

کودکان می توانند الگوی کلمات و صداها را کشف کنند. وقتی برای کودک خود با لذت شعر می خوانید او هم سعی می کند صدایی مانند شما به زبان بیاورد، و یادگیری آهنگ و الگوی شعر به تقویت حافظه اش کمک می کند.

۵- از عمل استفاده کنید

 با کودک خود از طریق عمل ارتباط برقرار نمایید. با کلمات، صداها و حرکت به او بیاموزید. مثلا وقتی برای او داستانی تعریف می کنید، چیزهایی مانند پریدن، رقصیدن، خندیدن، شنا کردن را با حرکات خود به او نشان دهید. این کار او را تشویق می کند که پیش بینی کند حرکت بعدی چیست و حافظه کوتاه مدتش را تقویت خواهد کرد. مانند صدا کردن نامش از ۴ ماه به بعد باید با کودک خود صحبت کنید.

۶- بی درنگ پاسخ دهید

همین که کودکتان به ۶ ماهگی رسید، باید به چیزهای نامفهومی که می گوید واکنش نشان دهید، مثلا وقتی با او صحبت می کنید مکث کنید و منتظر جوابش باشید، به مرور کودک می آموزد به آنچه می گویید جواب اضافه کند. کودکان همچنین الگوی کلمات و جمله ها را می آموزد، و خیلی زود با سرعت صحبت کردن شما خود را تطبیق می دهد.

۷- بازیهای تشخیص دادن

وقتی کودکتان به ۹ ماهگی رسید، به خاطر سپردن روتین ها را شروع می کند. متوجه می شود که حباب با حمام کردن در ارتباط است. همچنین متوجه می شود جوراب ها برای پاهایش هستند، نه دست هایش. سعی کنید جوراب هایش را دستش کنید و خواهید دید که چطور به این کار شما می خندد چون تشخیص می دهد جوراب برای پاهایش است و دست کردن آن خنده آور است.

برخی دیگر از عوامل تقویت حافظه کودکان

‌‌بین لغات و مفهوم آن‌ها ارتباط برقرار کنید. ‌‌

برای بچه‌ها کارت‌های آموزشی بسازید. ‌‌دانش‌آموزان به شخص یا شیء با دقت نگاه کنند و بعد تمام جزئیات آن را بگویند.

‌‌بازی‌های کامپیوتری می‌تواند تمرین مطلوبی برای پرورش حافظه باشند، به شرطی که درست از آن‌ها استفاده شود.

‌‌یادداشت‌ها و مطالب مهمی که به‌هیچ‌وجه نباید فراموش شود را کنار مسواک یا روی در یخچال یا روی تلویزیون بچسبانند.

‌‌به بچه‌ها یاد بدهید خاطرات خود را یادداشت کنند. ‌‌یک نقشه ایران را مقابل بچه‌ها بگذارید تا به مدت ۵ دقیقه آن را زیر نظر بگیرند وبر روی شهرهای بزرگ متمرکز شوند. سپس نقشه را کنار بگذارید و بخواهید مراکز استان‌های ایران را نام ببرند.

‌‌بازی و ریاضی را در بین دانش‌آموزان رونق دهید.

‌‌از دانش‌آموزان بخواهید سعی کنند خبرهای برنامه‌های خبری رادیو و تلویزیون را گوش کنند و در پایان تکرار کنند.

‌‌از بچه‌ها بخواهید انجام کارهای روزانه را فقط به‌طور گفتاری و بدون به‌کارگیری حرکات بدن توصیف نمایند، مثلاً بستن بند کفش، مشق نوشتن، مسواک زدن، پوست کندن خیار سبز. این کار ذهن آنان را بیشتر ازآنچه که فکر می‌کنید پرورش می‌دهد.