درمان شب ادراری در کودکان

درمان شب ادراری در کودکان

درمان شب ادراری در کودکان

تعریف شب ادراری در کودکان

ابتدا باید بدانیم به کودکی شب ادرار گفته میشود که بعد از 5 سالگی حداقل دوبار در هفته و به مدت سه ماه پیاپی رختخواب خود را خیس کند، والدین باید بدانند که در هیچ سنی سرزنش کودکان برای شب ادراری کار درستی نیست.چون این کار نه تنها باعث بهبود شرایط نمی شود بلکه باعث بیشتر شدن مشکلات احساسی و روانی کودک می گردد. مهمترین علت شب ادراری در کودکان آناتومی بدن آنها می باشد که مشکل در هر کدام از آنها میتواند منجر به شب ادراری در کودکان شود، مواردی مانند کوچک بودن مثانه،ضعف ماهیچه های نگه دارنده،دیابت بی مزه و قندی ،عفونت دستگاه ادراری،حملات صرع ،اختلالات خواب و خوابگردی و یا انسداد در مسیر لوله های ادراری. شب ادراری گاهی به صورت تصادفی در میان کودکانی که تازه توالت رفتن را می‌آموزند، رخ می‌دهد. چیزی در حدود 20 درصد کودکان تا 5 سالگی و 10 درصد از آن‌ها تا 7 سالگی این مشکل را تجربه می‌کنند. این مقدار در سال‌های آخر نوجوانی به یک تا سه درصد می‌رسد. شب ادراری 2 تا 3 بار در میان پسران شایع‌تر از دختران است.  این احتمال وجود دارد که شب ادراری کودکان نتیجه‌ی بیماری‌های پنهان در بدن آنها باشد، با این وجود بسیاری از کودکان بدون ابتلا به هیچ‌گونه بیماری خاصی صرفا دچار مشکل شب ادراری هستند. درواقع، تنها در بخش کمی از کودکان علت اساسی و حقیقی خیس‌کردن رختخواب قابل شناسایی است. با این وجود نمی‌توان تشخیص داد که بی‌اختیاری ادرار در افراد ناخودآگاه صورت می‌گیرد یا با کنترل و بنا به علتی مشخص به وقوع می‌پیوندد. در اینباره نمی‌توان احکام کلی صادر کرد یا افراد با این مشکل را خیره‌سر، نافرمان و تنبل خواند. همان‌طور که عنوان شد، علت اساسی و بنیادین این مسأله به سختی محرز می‌شود.

علل اولیه شب ادراری  

شب ادراری در کودکان سه دلیل اصلی دارد:  مثانه به قدر کافی کشیده نمی‌شود تا تمام ادرار را در طول شب نگه دارد.  شب‌ها ادرار بسیار زیادی تولید می‌شود.  کودک هنگامی که مثانه پیام پر شدن را به مغز می‌فرستد، از خواب بیدار نمی‌شود. دلایل شب ادراری در کودکان متعدد می باشد که خوشبختانه تمام آنها قابل درمان است. شب ادراری می‌تواند ارثی نیز باشد، اگر یکی از والدین خاطره ناخوشایندی از شب‌های دوران کودکی خود داشته باشد، فرزندشان نیز به احتمال 40 % این مشکل را تجربه خواهد کرد. حال اگر هر دو والدین شب ادراری را تجربه کرده باشند، این احتمال به 70 % افزایش می‌یابد.

یبوست

یبوست باعث می‌شود که روده پر از مدفوع شود. روده‌ی پر به مثانه فشار می‌آورد و فضای لازم برای کشیده و پر شدن آن محدود می‌شود. در نتیجه کودک حس می‌کند که باید مثانه را دفعات بیشتری تخلیه کند و بارها برای تخلیه مقدار کمی ادرار به سرویس بهداشتی می‌رود. بنابراین یبوست نیز می‌تواند باعث بی‌اختیاری شبانه یا روزانه شود.

مثانه پرکار مثانه پرکار یا بیش‌فعال، پیش از پر شدن مثانه پیامی مبنی بر ضرورت تخلیه فوری مثانه را به مغز می‌فرستد. مثانه پرکار معمولاً حجم کمتری از ادرار را نگه می‌دارد. نشانه‌های مثانه پرکار عبارت است از:

تکرر ادرار (بیش از 8 بار در روز) و احساس نیاز به تخلیه فوری مثانه  لکه‌های کوچکتر ادرار روی رختخواب علامت این است که مثانه دفعات بیشتر و در حجم‌های کمتر تخلیه می‌شود. شب ادراری در کودکان غالباً بیش از یک بار در شب رخ می‌دهد و کودک گاهی پس از آن بیدار می‌شود.

تولید مقدار زیادی ادرار در طول شب هورمون وازوپرسین به کلیه‌ها می‌گوید که شب‌ها ادرار کمتری تولید کنند. حال اگر وازوپرسین کافی هنگام خوابیدن تولید نشود، کلیه‌ها بیش از توان نگهداری مثانه، ادرار تولید می‌کنند. هیچ آزمایشی برای بررسی میزان وازوپرسین وجود ندارد، اما نشانه‌های زیر علامت کمبود این هورمون است:

شب ادراری مکرر، گاهی بیش از یک بار در طول شب  نخستین مورد شب ادراری چند ساعت پس از خوابیدن رخ می‌دهد.  بعید است که کودک از خواب بیدار شود و اگر پوشک بسته شده باشد، پوشک بسیار سنگین می‌شود و ادرار را پس می‌دهد. اگر کودک پوشک نداشته باشد، لکه‌های ادرار بزرگ و زرد کمرنگ خواهد بود و بوی بدی نمی‌دهد.

عفونت مجاری ادرار (UTI) علائم عفونت مجاری ادرار در طول روز محسوس است و بر توانایی کودک برای خشک نگه داشتن رختخواب در طول شب اثر می‌گذارد. نشانه‌های عفونت مجاری ادرار عبارت است از:

ادرار بوی ماهی می‌دهد، کدر است و در آن رگه‌های خون وجود دارد.  تب داشتن کودک  استفراغ  کودک ادرار را با ناراحتی و به دشواری تخلیه می‌کند.  مشکل بی‌اختیاری علاوه بر شب در طول روز نیز وجود دارد.

نقص عملکرد کف لگن کف لگن از عضله و بافت‌های دیگری تشکیل می‌شود که بندی را از استخوان شرمگاهی تا استخوان دنبالچه ایجاد می‌کنند. کف لگن اندام‌های تناسلی و شکمی را نگه می‌دارد و به کنترل مثانه و روده کمک می‌کند. منظور از نقص عملکرد کف لگن طیف وسیعی از مشکلاتی است که باعث ضعف و یا گرفتگی این عضلات می‌شود. حساسیت بافت اطراف اندام‌های کف لگن افزایش یا کاهش می‌یابد و در نتیجه کودک دچار اختلال شب ادراری می‌شود.

بیدار نشدن کودک پس از ارسال پیام پر شدن مثانه برخی کودکان هنگام ارسال پیام پر بودن مثانه از خواب بیدار نمی‌شوند یا زمانی بیدار می‌شوند که دیگر دیر شده است. در این شرایط زنگ هشدار روش موفقیت‌آمیزی است که شیوه نشان دادن واکنش مناسب به سیگنال‌های مثانه را به مغز آموزش می‌دهد. به محض آن که کودک شروع به ادرار کردن می‌کند، زنگ هشدار به صدا درمی‌آید. کودک به مرور زمان یاد می‌گیرد که پس از پر شدن مثانه بیدار شود و به دستشویی برود.

اضطراب و استرس کودکانی که سابقه مشکل شب ادراری ندارند، نیز در اثر استرس و اضطراب‌ ناشی از بیماری، مدرسه رفتن، اسباب‌کشی، متولد شدن خواهر یا برادر جدید، امتحان داشتن یا هر گونه تغییر بزرگ دیگر در زندگی ناگهان شب‌ها جای خود را خیس می‌کنند. شب ادراری در کودکان پس از یک دوره خشک ماندن رختخواب، شب‌ادراری ثانویه یا شب ادراری با شروع دیرهنگام نامیده می‌شود.

دلایل روحی و روانی شب ادراری در کودکان حدود 20درصد از کودکان با اینکه استفاده از دستشویی را به درستی یاد گرفته اند گاهی به دلیل مشکلات روحی و عاطفی بستر خود را خیس میکنند.البته ممکن نیست که دلیل شب ادراری دائمی کودکان صرفا مشکلات عاطفی باشد. شب ادراری کودکان می تواند موارد مختلفی داشته باشد نکته مهم این است که والدین بدانند که بالا رفتن ظرفیت مثانه کودکان همانند زمان صحبت کردن و راه افتادن کودکان با هم متفاوت است.کودکان در 2 سالگی معمولا توانایی کنترل ادرار خود را در روز دارند اما در مقطع 4 تا 5 سالگی قادر خواهند بود که هم در روز و هم در شب ادرار خود را کنترل نمایند.

انواع شب ادراری در کودکان

دو نوع کلی از شب ادراری وجود دارد:

شب ادراری اولیه؛

شب ادراری ثانویه.

در بی‌اختیاری ادراری اولیه، از سال‌های ابتدایی کودکی فرد بدون وقفه دچار این مشکل می‌شود و همیشه شب‌هایی خیس و مرطوب را در رختخوابش تجربه می‌کند. بی‌اختیاری ادراری ثانویه دومرتبه، زمانی آغاز می‌شود که کودک برای مدت مشخص و قابل توجهی (حداقل ۶ ماه) مشکل بی‌اختیاری را تجربه نکرده است. بعد از مدت زمانی دوباره اوضاع سابق تکرار می‌شود. به‌طور کلی بی‌اختیاری ادراری اولیه نشان‌دهنده‌ی ضعف و نابالغ‌بودن سیستم عصبی است. کودکی که شب‌ها بی‌اراده ادرار می‌کند، قدرت تشخیص احساس پربودن مثانه در حین خواب را ندارد، بنابراین برای تخلیه‌ی مثانه‌ی خود در طول شب بیدار نمی‌شود.

عوامل اصلی شب ادراری ثانویه

عفونت مجاری ادرار: ناراحتی مثانه می‌تواند موجب درد در قسمت تحتانی شکم یا سوزش ادرار شود. فوریت در دفع ادرار، افزایش بسامد دفع ادرار نیز از سایر نتایج این مشکل است. عفونت ادراری در کودکان نشان‌دهنده‌ی مشکلات دیگری مانند اختلال تشریحی (آناتومیک) است.

دیابت‌ها: افراد مبتلا به دیابت نوع اول، سطح قند خون (گلوکز) بالایی دارند. وقتی سطح قند خون در بدن بالا باشد، دفع ادرار افزایش پیدا می‌کند. تکرر ادرار یکی از نشانه‌های بیماری دیابت است.

مشکلات عصبی: اختلال در سیستم عصبی یا جراحت و بیماری‌ها در این سیستم نیز قادر به برهم‌زدن تعادل اعصاب کنترل‌کننده ادرار است.

اختلالات ساختاری یا تشریحی: وجود ناهنجاری در برخی اندام‌ها، ماهیچه‌ها یا اعصاب مرتبط با دفع ادرار می‌توانند منجر به بی‌اختیاری ادراری یا سایر مشکلات ادراری به شکل شب ادراری بشوند.

مشکلات روحی: محیط زندگی پر از استرس، برای مثال درگیری و اختلاف والدین یا تغییراتی اساسی مانند: نقل مکان، تولد فرزندی دیگر و شروع مدرسه نیز از جمله عوامل استرس زا هستند که موجب شب ادراری کودکان می‌شوند. کودکانی که مورد آزار جنسی و جسمی واقع می‌شوند، نیز بعضا دچار شب ادراری خواهند شد.

الگوهای خواب: وقفه تنفسی یا آپنه خواب (یکی از انواع اختلالات خواب) که همراه با خرناس‌کشیدن بلند و شوک در طول خواب است. مشکلات در الگوی خوابیدن نیز می‌تواند با بی‌اختیاری ادراری در ارتباط باشد.

عفونت انگل پین‌وُرم: این عفونت همراه با خارش مقعد و ناحیه تناسلی است.

عوامل خطرساز در ایجاد شب ادراری کودکان چیست؟

جنس مذکر بیشتر به شب ادراری دچار می‌شود، عوامل وراثتی نیز در بروز این مشکل بی‌تأثیر نیست.

  برخی مشکلات و اختلالات تشریحی بدن و بیماری‌های مانند بیماری‌های: کلیوی، مثانه یا سیستم عصبی می‌تواند منجر به بی‌اختیاری ادراری بشود.

  آپنه خواب؛

  یبوست مزمن؛

  سوءاستفاده‌ی جنسی؛

  مصرف بیش از حد مایعات قبل از رفتن به رختخواب؛

  عفونت مجاری ادراری؛

  برخی مواد و داروها مانند کافئین

زمان مراجعه برای درمان پزشکی شب ادراری کودکان چه موقع است؟ زمان مراجعه به پزشک برای درمان شب ادراری کودکان بسته به شیوه‌ی اثرگذاری این مشکل بر کودک و والدین متغیر است. اگر کودک علائم خاصی بروز نمی‌دهد و فقط شب‌ها دچار بی‌اختیاری ادراری می‌شود، لزومی به مراجعه به پزشک وجود ندارد و این مراجعه وابسته به تصمیم والدین است.

سن ۵ تا ۷ سالگی، زمان مناسبی برای پیگیری درمان شب ادراری کودکان است. اگر کودک علائم و مشکلات خاصی بروز نمی‌دهد، لزومی به مراجعه به کلینیک تخصصی شب ادراری نیست و معاینه‌ی پزشک اطفال کفایت می‌کند. در صورتی که نشانه‌های جسمی و رفتاری خاصی در کنار شب ادراری بروز پیدا می‌کند، باید سریعا به پزشک مراجعه و مشکل به‌طور جدی پیگیری بشود

تشخیص شب ادراری در کودکان و نوجوانان

پزشک سابقه‌ی پزشکی کامل کودک را خواهد گرفت و بعد از آن در مورد علائم سوالاتی را مطرح می‌کند. اینکه آیا کودک زیاد ادرار می‌کند یا نیاز دارد که برای رفتن به دستشویی سریع بدود و یا اینکه آیا در هنگام دفع ادرار احساس سوزش دارد یا خیر؟ پزشک در مورد الگوی خواب کودک و سابقه بیماری در خانواده هم سوالاتی مطرح می‌کند. برای تشخیص دقیق تر آزمایش ادرار کامل کودک گرفته می‌شود. در این آزمایش نشانه‌های بیماری و یا عفونت نشان داده می‌شود. بسیاری از کودکان مبتلا به شب ادراری در آزمایش ادرار هیچ نشانه‌ای ندارند. معمولاً نیازی به گرفتن عکس رادیولوژی اشعه ایکس نیست.

آزمایش‌های لازم برای بررسی شب ادراری کودکان چیست؟ پزشک معالج معمولا پرسش‌های زیادی در مورد علائم و عوامل متعددی که با شب ادراری کودکان مرتبط می باشد، مطرح می‌کند. مانند:

بارداری مادر و تولد رشدوتربیت (به‌ویژه درباره‌ی شیوه‌ی آموزش دفع ادرار و مدفوع) وضعیت‌های خاص پزشکی با تمرکز بر موارد زیر: خیس‌شدن لباس زیر: نشان‌دهنده‌ی بی‌اختیاری ادرار در روز و شب است. ماندن و دفع نشدن مدفوع در روده به شکل محسوس: نشان‌دهنده‌ی یبوست یا انسداد است. کندگی پوست ناحیه‌ی تناسلی و واژن: ممکن است علت این مشکل، خراشیدگی ناشی از وجود انگل پین‌وُرم باشد. رشد ضعیف و فشار خون بالا: احتمال بیماری‌های کلیوی وجود دارد. ناهنجاری‌ها در قسمت پایینی ستون فقرات: ناهنجاری‌های نخاع جریان ضعیف یا چکه‌کردن ادرار: احتمال ناهنجاری‌های ادراری وجود دارد.

درمان‌ شب ادراری کودکان چگونه است؟

مشکل شب ادراری کودکان بیش از آنکه از نظر پزشکی و جسمی آزاردهنده باشد از لحاظ اجتماعی ناراحت‌کننده است. شب ادراری موجب شرم و اضطراب در کودک می‌شود و گاهی باعث درگیری و اختلاف میان والدین نیز می‌شود. مهم‌ترین وظیفه‌ی والدین، حمایت از کودک است. آنها باید به او اطمینان خاطر بدهند که همراهش هستند و از سرزنش و تنبیه کودک جدا بپرهیزند. درمان‌های متعددی برای بی‌اختیاری ادراری اولیه وجود دارد.

برای درمان بی‌اختیاری ادراری کودکان، طیف درمانی گسترده‌ای وجود دارد: از درمان‌های خانگی تا دارو و برای کودکانی که مشکلات تشریحی دارند، گاهی عمل جراحی تجویز می‌شود.

ابتدا باید عوامل و شرایط روحی و پزشکی پنهان و اساسی مشکل شب ادراری کودکان بررسی بشود. اگر علتی اساسی و ریشه‌ای موجب شب ادراری است، باید این مسأله شناسایی و درمان بشود. پس از اینکه گام‌های بالا برداشته شد، باید برای چگونگی و زمان درمان برنامه ریزی کرد. درمان شب ادراری بدون عارضه برای کودکان زیر ۵ سال مناسب نیست: زیرا بیشتر کودکان زیر ۵ سال و بزرگ‌تر معمولا خودبه‌خود و بدون نیاز به درمان بهبود می‌یابند. بیشتر پزشکان از ۷ سال به بعد به درمان این مشکل در کودکان می‌پردازند. البته زمان درمان به نگرش کودک، والدین و مراقبین و پزشک نیز بستگی دارد.

درمان های خانگی و گیاهی شب ادراری کودکان با نسخه های طب سنتی  

دارچین

ساده ترین داروی خانگی برای از بین بردن شب ادراری اولین و ساده ترین داروی خانگی برای از بین بردن شب ادراری، دارچین است با گرم نگه داشتن بدن کودکان، احتمال شب ادراری را کاهش دهید.کمی شکر را با پودر دارچین ترکیب کنید و همراه با نان تست ،برای صبحانه آنها فراهم کنید.

ماساژ ساده ترین درمان برای شب ادراری

ساده ترین درمان خانگی برای شب ادراری، ماساژ است. شما می توانید کمی روغن زیتون را داغ کنید و بعد با استفاده از آن، زیر شکم کودک را به آرامی، برای چند دقیقه ماساژ دهید ،این کار را به دفعات تکرار کنید.

درمان شب ادراری کودکان با آب قره قروت  

این دارو احتمالاً یکی از داروهای مورد علاقه کودکان است، که به شدت برای درمان شب ادراری توصیه شده است اگرچه هرگز نباید مدت کوتاهی قبل از خواب استفاده شود می توانید حداقل یک ساعت قبل از خواب، به کودکتان آب قره قروت بدهید . این درمان را یک روز در میان تکرار کنید و در صورت بروز عفونت ناشی از شب ادراری، یک دوم فنجان از آب قره قروت را سه بار در روز ،به کودکان تان بدهید،تا بنوشند.

گردو و کشمش از درمان های خوراکی برای شب ادراری به کودکانتان قبل از خواب، 5 عدد کشمش و 2 عدد گردو بدهید ؛ این کار را یک روز در میان تکرار کنید، تا زمانی که نتایج مثبت را بدست آورید.

مصرف عسل قبل از خواب در درمان شب ادراری موثر است

  کودکان باید قبل از خواب، یک قاشق چای خوری عسل مصرف کنند و همچنین می توانید مقداری عسل را با شیر مخلوط کنید و در صبحانه، برای آنها سرو کنید.

سرکه سیب از درمان های گیاهی برای رفع شب ادراری

دو قاشق چایخوری سرکه سیب را درون آب بریزید و مقداری عسل نیز به آن اضافه کنید. این ترکیب را همراه با هر وعده غذایی ، بنوشید.

دانه های رازیانه درمانی گیاهی برای شب ادراری

یک قاشق چای خوری دانه های رازیانه را با دو قاشق غذا خوری شربت و شیر گرم مخلوط کنید ،این ترکیب را هر روز بنوشید.

خلاص شدن از شب ادراری با مصرف موز

یکی دیگر از راه های خلاص شدن از شب ادراری این است که کودکانتان را تشویق کنید، تا روزانه 2 الی 3 عدد موز مصرف کنند.این امر میتواند به طور قابل توجهی به درمان شب ادراری در کودکان کمک کند.

مصرف دانه های کدو تنبل موجب درمان شب ادراری می شود با مصرف این دانه ها دو بار در روز، مثانه ی تحریک شده شما را آرام می شود.