تیروئید چیست

تیروئید چیست

تیروئید چیست

تيروئيد يك غده كوچك بال پروانه‌اي شكل است كه در زير سيب آدم قرار گرفته است. اين غده در تمام افراد سالم وجود دارد و موادي به نام هورمون توليد و به داخل خون ترشح مي‌كند. هورمون‌ها به نام تيروكسين و تري‌يدوتيرونين (T4 و T3) از طريق خون به تمام بدن سير مي‌كنند و به بدن مي‌گويند با چه سرعتي كار كند و انرژي مصرف نمايد. غده تیروئید شاید کوچک باشد، اما لیستی از وظایف بسیار مهم از جمله تنظیم اشتها، تنظیم سطح انرژی و حتی دمای بدن را بر عهده دارد. زمانی که این غده دچار اختلال شود علائم مختلفی نشان می دهد که نمی توان آن را نادیده گرفت. قبل از اینکه بگوییم تیروئید روی چه بخش هایی از بدن تاثیر می گذارد، باید توضیحاتی بدهیم: تیروئید بزرگ ترین غده درون ریز بدن است که دو هورمون – T3 و T4 – را تولید می کند. این دو هورمون میزان سوزاندن انرژی و نحوه واکنش بدن به هورمون های استرس را کنترل می کنند. دلایل بسیار زیادی می توانند باعث اختلال در این غده شوند. دو نوع از این اختلال ها، کم کاری تیروئید و پرکاری تیروئید هستند.

گره تيروئيد چيست؟            

گره تيروئيد برجستگي است كه اكثراً از خود تيروئيد منشاء مي‌گيرد و داخل يا روي آن رشد مي‌كند و معمولاً ارتباطي با پركاري يا كم‌كاري تيروئيد ندارد. يعني در اكثر موارد غده تيروئيد مبتلا به گره عملكرد طبيعي دارد. گره‌هاي تيروئيد شايع هستند به طوري كه از هر 15 نفر زن يك نفر و از هر 60 نفر مرد يكي مبتلا به گره تيروئيد مي‌باشد. ولي اغلب مبتلايان نمي‌دانند كه مشكلي در تيروئيدشان وجود دارد, در نتيجه خيلي از موارد گره تيروئيد به صورت اتفاقي توسط پزشك حين معاينه به علت ساير بيماري‌ها كشف مي‌شود. گره ممكن است منفرد بوده يا قسمتي از يك گواتر چند گرهي باشد. گره معمولاً يك مجموعه متشكل از سلول‌هاي تيروئيد است, ولي ممكن است حفره‌اي پر از مايع باشد كه به آن كيست مي‌گويند.

علايم باليني:            

گـــره‌هـــــــاي تيروئيد معمولاً كوچك و بدون درد بوده و هيچ اثر فشاري در گـــــردن ايجاد نمي‌كنند. خيلي از بيماران متوجه برجستگي ناشي از گره نيستند و ايـــــن برجستگي توسط پزشك حين معاينات پزشكي دوره‌اي, يا معاينه براي ساير عـــلــــــل كشـــف مي‌شود. اكثر شكاياتي كه در ناحيه گلو احساس مي‌شود ارتباط چنداني با اندازه تيروئيد و به خصوص گره‌هاي كوچك ندارد.

گره تيروئيد چه اهميتي دارد؟            

علت گره تيروئيد معمولاً يكي از موارد زير است:            

1- يك كيست حاوي مايع؛    2- يك تومور خوش‌خيم؛     3- در درصد كمي (حدوداً 5 درصد) از موارد گره به علت بدخيمي است. اهميت تشخيص و شناسايي ماهيت گره نيز كشف موارد بدخيمي است, چون در صورت درمان در مراحل اوليه نتايج درماني درخشان خواهد بود.

وقتي يك گره كشف شد بايستي توسط چه پزشكي ارزيابي شود؟ اكثر متخصصين داخلي از مراقبت بيماران دچار گره تيروئيد آگاهي دارند ولي ذي‌صلاح‌ترين افراد براي اين كار متخصصين غدد هستند. متخصص غدد درون‌ريز پزشكي است كه در مراقبت از اين بيماران و همچنين بيماران دچار ديابت, ساير مشكلات غده تيروئيد (كم‌كاري و پركاري), استئوپروز (پوكي استخوان), اختلالات مربوط به رشد (كوتاهي قد) و بلوغ, موهاي زائد, اختلالات قاعدگي و مشكلات غدد فوق كليوي تبحر دارد.

گره تيروئيد چگونه بررسي مي‌شود؟           

  در ابتـــــدا پــــزشـــك اقدام به گرفتن شرح حال و انجام معاينه (مشخص كردن محل, اندازه و قوام گره) مي‌كند. نكاتي كه در تاريخچه مهم هستند عبارتند از: سرعت رشد گره, سابقه تشعشع به سر و گردن و سابقه خانوادگي. مهم‌ترين عامل خطرزا سابقه تشعشع به سر و گردن در دوران كودكي و جواني است. در گذشته راديوتراپي براي درمان بيماري‌هايي مانند كچلي, بزرگ شدن لوزه‌ها و جوش صورت استفاده مي‌شد. كساني كه سابقه چنين موردي را دارند در معرض خطر بيشتري براي ابتلا به گره‌هاي تيروئيد مي‌باشند البته ذكر اين نكته ضروري است كه انجام راديوگرافي‌هاي تشخيصي مثلاً در دندانپزشكي و استفاده از مواد راديواكتيو براي انجام اسكن چنين خطري ندارند.

پس از انجام معاينه, براي مشخص كردن ماهيت گره پزشك اقدام به يك يا چند مورد از آزمايش‌هاي زير مي‌نمايد:

  -  سونوگرافي امروزه از سونوگرافی برای تشخیص و پیگیری گره های تیرویید بیش از پیش استفاده می شود. سونوگرافی به ما می گوید آیا گره تیرویید منفرد است یا متعدد، همچنین ویژگی های گره (جامد یا انباشته از مایع بودن (كيست) آن) را مشخص می کند و همچنين اندازه دقيق آن را براي مقايسه‌هاي بعدي مشخص مي‌سازد, ولي متاسفانه قادر به تعيين خوش‌خيمي يا بدخيمي آن نمي‌باشد. بنابراین این روش تشخیصی جایگزین نمونه برداری سوزنی نمی باشد ولی می تواند نیاز به انجام آن را تعیین نماید. 

  -  نمونه‌برداري با سوزن باريك از گره: اين كار به صورت سرپايي و بدون نياز به بيهوشي و حتي بي‌حسي موضعي انجام مي‌شود, كار بي‌خطري است و درد و ناراحتي اندكي به همراه دارد. (در صورت مصرف داروهاي ضد انعقاد مانند وارفارين حتماً پزشك خود را مطلع نماييد). در اين روش پزشك سعي مي‌كند با فرو بردن يك سوزن نازك در گره تعدادي از سلو‌هاي داخل آن را بردارد تا جهت بررسي بيشتر با ميكروسكوپ توسط آسيب‌شناس نمونه ارسال شود. بنابراین نمونه گرفته شده معمولا توسط بیمار به آزمایشگاه پاتولوژی ارسال می شود.

آزمايش‌ خون: ممكن است انجام آزمايش خون جهت بررسي عملكرد تيروئيد در مراحل اوليه ارزيابي يا حين درمان لازم باشد. هر آزمايش اطلاعاتي خاصي به ما مي‌دهد و ممكن است بيش از يك آزمايش مورد نياز باشد كه با صلاحديد پزشك انجام مي‌شود. این آزمایشات به ما می گویند که تیرویید کم کار، پرکار یا درستکار است در اکثر بیماران گره های تیرویید در زمینه عملکرد طبیعی تیرویید ( بدون کم کاری و پرکاری ) می باشند.

- اسكن تيروئيد: براي انجام اسكن تيروئيد از مقادير اندك مواد راديواكتيو (معمولاً يد يا تكنزيوم) استفاده مي‌شود. تيروئيد معمولاً اين مواد را از خون جذب مي‌كند. از يك دوربين مخصوص براي ايجاد تصوير تيروئيد استفاده مي‌شود. اسكن تيروئيد بدون خطر است و مقادير خيلي كم از تشعشع به كار رفته در نسج تيروئيد و ساير نسوج مشكلي ايجاد نمي‌كند. با اين وجود در خانم‌هاي باردار و كساني كه به بچه خود شير مي‌دهند نبايستي انجام شود. در بسياري از موارد كه نمونه‌برداري با سوزن باريك انجام مي‌شود, نيازي به انجام اسكن نمي‌باشد. معمولاً گره نمي‌تواند ماده راديواكتيو را مانند ساير نسج تيروئيد تغليظ نمايد به اين گره, گره سرد اطلاق مي‌شود. در صورتي كه گره بيش از باقي نسج تيروئيد جذب داشته باشد به آن گره داغ گفته مي‌شود.

علائم تیروئید کدامند؟

- علائم تیروئید ؛ کاهش یا افزایش وزن تغییر ناگهانی در وزن، از نشانه های شایع اختلال در تیروئید است. اضافه کردن وزن، نشانه کاهش هورمون های تیروئید است که به آن کم کاری تیروئید می گویند. در مقابل، اگر تیروئید بیش از نیاز بدن هورمون تولید کند ممکن است دچار کاهش وزن ناگهانی شوید که به این حالت، پر کاری تیروئید می گویند.

- علائم تیروئید ؛ التهاب در گردن تورم و بزرگ شدن گردن، نشانه قابل مشاهده ایست که به ما می گوید ممکن است تیروئید دچار مشکل شده باشد. عامل ایجاد گواتر می تواند کم کاری و یا پُر کاری تیروئید باشد. گاهی تورم گردن به دلیل سرطان تیروئید یا ندول ( توده ای که در داخل تیروئید رشد می کند) است. همچنین این تورم ممکن است بر اثر مشکلات دیگری در بدن باشد.

- علائم تیروئید ؛ تغییر در ضربان قلب هورمون های تیروئید، تقریبا روی همه اعضای بدن و حتی روی سرعت ضربان قلب تاثیر دارند. کسانی که کم کاری تیروئید دارند، شاید متوجه شوند که ضربان قلبشان از حد معمول پایین تر است. پرکاری تیروئید نیز ممکن است سبب شود ضربان قلب افزایش پیدا کند.

- علائم تیروئید؛ تغییر در روحیه و انرژی بدن اختلال در تیروئید سبب تغییرات اساسی در انرژی بدن و روحیه می شود. فرد با مشکل کم کاری تیروئید احساس خستگی، تنبلی و یا افسردگی می کند. پر کاری تیروئید هم شامل مشکلاتی از قبیل اضطراب، اختلال در خواب، بی قراری و تحریک پذیری می شود. کم کاری و پر کاری تیروئید هر دو در نحوه استفاده بدن از انرژی، تاثیری متفاوت دارند اما هر دو می توانند بدن انسان را عاری از انرژی کنند. در صورت ابتلا به کم کاری تیروئید، هیچ انرژی ای برای انجام کارها ندارید. پر کاری تیروئید نیز سرعت سوخت و ساز بدنتان را در تمام روز به شدت بالا می برد، در نتیجه انرژی تان به صورت جدی افت می کند. پر کاری تیروئید به شدت ضربان قلب را افزایش می دهد. بنابراین فرد ممکن است از چنین حالتی کلافه شود. این مصرف انرژی بالا می تواند مشکلاتی را برای خواب و میل جنسی فرد به وجود بیاورد.

- علائم تیروئید ؛ ریزش مو ریزش مو نیز از نشانه های متعادل نبودن غده تیروئید است. کم کاری و پرکاری تیروئید هر دو سبب ریزش مو می شوند. در بسیاری از موارد پس از درمان تیروئید، موهای ریخته شده مجددا رشد می کنند.

علائم تیروئید ؛ تغییر در خلق و خو پر کاری تیروئید، تاثیری دیوانه کننده روی احساسات می گذارد. پر کاری تیروئید با مشکلاتی مانند اضطراب، فوق العاده احساساتی شدن و حتی روانپریشی در ارتباط است. کم کاری تیروئید نیز با افسردگی و دوری از موقعیت های اجتماعی، مشکلات شناختی مانند فراموشی و یا کندی در یادگیری در ارتباط است.

تشخیص اختلالات تیروئید

اگر مشکوک به اختلال تیروئید باشید با انجام تست خون به جواب خواهید رسید. این تست میزان هورمون محرک تیروئید (TSH) را اندازه می گیرد. اگر میزان TSH بالا باشد، نشان دهنده این است که کارکرد تیروئید بسیار پایین است (کم کاری تیروئید)، اما اگر TSH پایین باشد نشان دهنده این است که تیروئید بیش از اندازه کار می کند ( پرکاری تیروئید). پزشکان گاهی سطح دیگر هورمون های خون را هم چک می کنند. در برخی موارد برای تشخیص مشکل تیروئید نیاز به عکسبرداری است.

دلایل کم کاری تیروئید

۱- بیماری هاشیموتو شایع ترین دلیل کم کاری تیروئید، بیماری هاشیموتو است. این بیماری، اختلال خود ایمنی است که در آن بدن به غده تیروئید حمله می کند. نتیجه این حمله، آسیب به تیروئید و کاهش تولید هورمون است. بیماری هاشیموتو بیشتر جنبه ارثی دارد.

دلایل پرکاری تیروئید

۱- بیماری گریوز از شایع ترین دلایل پرکاری تیروئید، بیماری گریوز است. گریوز، نوعی اختلال در خود ایمنی بدن است که به غده تیروئید حمله می کند. این بیماری سبب انتشار سطوح بالایی از هورمون تیروئید می شود. تورم قابل مشاهده و ناراحت کننده در پشت چشم از نشانه های این بیماری است.

درمان کم کاری تیروئید

اگر تشخیص داده شده باشد که کم کاری تیروئید دارید، اولین کاری که پزشک انجام می دهد تجویز هورمون های تیروئید است که به شکل قرص، آن را دریافت می کنید. استفاده از این قرص ها تاثیر قابل مشاهده را در طول چند هفته ایجاد می کند. این درمان در طولانی مدت سبب افزایش انرژی، کم شدن کلسترول و کاهش وزن می شود. بیشتر افرادی که کم کاری تیروئید دارند، باید این قرص ها را تا پایان عمر استفاده کنند.

برچسب ها :