تغذیه کودکان بیمار

تغذیه کودکان بیمار

تغذیه کودکان بیمار

در دوران بیماری به دلیل بی اشتهائی کودک ،از دست دادن مقداری غذا و انرژی ( در تب ،اسهال ، استفراغ ) و افزایش نیاز کودک جهت مقابله با عوامل عفونی و خارجی ، کاهش وزن( توقف یا تاخیر رشد ) در کودک دیده می شود. این در حالی می باشد که در این زمان نیاز به مواد غذایی بیشتر می شود . می توان در دوران بیماری با رعایت نکات بهداشتی ، تغذیـــــه ای و روانشناختی این کاهش وزن را به حداقل رسانید.

توصیه های کلی تغذیه ای به کودکان بیمار:

* قبل از دادن غذا به کودک باید دستها و صورت او شسته شود زیرا به کودک احساس آرامش می دهد.

*غذا به دفعات بیشتر و با حجم کمتر به کودک داده شود. *تداوم شیردهی به مادران کودکان شیرخوار تاکید می شود. ضمنا مصرف شیر در کودک تب دار هیچ منعی ندارد. وقتی کودک خواب آلود است به او غذا داده نشود.

*ازغذاهای مورد علاقه کودک در زمان سلامتی، به او بیشتر داده شود.

*غذا دادن به کودک بیمار مشکل و خسته کننده است و مادر باید با صبر و حوصله بیشتری به کودک غذا بدهد.

*در صورت گرفتگی بینی ، ابتدا بینی را تمیز کرده وبعد غذا داده شود . *غذاهایی که نرم هستند و خوردن آنها نیاز به جویدن زیاد ندارد به کودک بدهید ( مانند سوپ یا پوره و فرنی )

*برای نرم کردن غذا، کمی کره یا روغن مایع و یا شیر به غذای کودک اضافه شود.

*کودک بیمار نیاز به پرهیز غذایی شدید ندارد.

*در بیماریهای تب دار، بعد از اثر داروی تب بر و کاهش نسبی تب، غذا به کودک داده شود.

* حتی اگر کودک مقدار کمی غذا بخورد بهتر از آن است که چیزی نخورد .

*کودک را مجبور به خوردن غذا نکنید چون ممکن است باعث تهوع در کودک شود یا غذا وارد مجاری تنفسی او گردد.

در صورتیکه کودک تهوع دارد به مدت ۴ تا ۶ ساعت دادن غذا را قطع کنید ولی هر ۱۰ دقیقه حدود ۲ تا ۳ قاشق غذاخوری مایعات سرد به او بدهید

♦      تغذیه کودک مبتلا به اسهال:

در کودک مبتلا به اسهال میزان و دفعات اجابت مزاج او افزایش یافته ، به خصوص دفع آب، سدیم و پتاسیم بدن بسیار زیاد می شود بنابراین برای جلوگیری از خطر کم آبی و مرگ کودکان باید سریعا دریافت آب و غذا را در کودک بیشتر کنیم .  

♦      در کودکان کمتر از ۶ ماه :

•                     به دفعات بیشتر و  طولانی تر در هر وعده به کودک شیر خوار خود شیر بدهد.

•                     در شرایطی که کودک در معرض خطر کم آبی شدید قرار دارد از محلول او –آر- اس نیز استفاده کنید .

•                     به کودکان شیر مادر خواری که زیر ۴ ماه هستند قبل ازدادن محلول او –آر –اس شیر مادر بدهید .        

♦      در کودکان بالاتر از ۶ ماه :

•                    علاوه بر افزایش تعداد دفعات شیردهی، به نکات زیر نیز توجه کنید :

•                     به کودک ۶ وعده در روز غذا دهید .

•                     به هر وعده غذای کودک یک قاشق مرباخوری روغن مایع ( ترجیحا روغن زیتون ) اضافه نمایید .

•                     برای جبران آب از دست رفته، به کودک مقدار اضافه غذاهای آبکی مانند سوپ، دوغ و آب سالم بدهید.

•                     علاوه بر مایعات به کودک غذاهایی مثل کته نرم با گوشت، ماهیچه یا مرغ و ... بدهید .

•                     از دادن انواع نوشیدنی های صنعتی مثل آب میوه صنعتی و نوشابه پرهیز کنید زیرا اسهال کودک را تشدید می کند.

•                     به کودک سبزیجات و میوه های حاوی پتاسیم مثل سیب زمینی ، هویچ ، سیب ، موز و ... بدهید .

•                     برای اطمینان از دریافت ویتامین ها و املاح، توصیه می شود در طبخ سوپ از انواع سبزیجات زرد و سبز رنگ استفاده کنید .

اگر کودک تان اضافه وزن دارد

1. یکی از معضلات جامعه جهانی امروز، افزایش روند چاقی کودکان و به وجود آمدن زمینه مساعد برای ابتلا به بیماری های متابولیک مانند دیابت و فشار خون در آنهاست. کم تحرکی و تغییر الگوهای غذایی، از مهم ترین دلایل چاقی کودکان در سراسر جهان محسوب می شوند.

2. قدم اول برای پیشگیری از چاق شدن کودکان، اصلاح باورهای نادرست والدین است؛ یعنی شما به عنوان والدین یک کودک، نباید گمان کنید لاغر بودن بچه ها مساوی با بیمار بودن آنها و تپل بودن کودکان مساوی با سلامت شان است. با این حساب، غذا دادن بی رویه به بچه ها اصلا توصیه نمی شود و بهتر است حجم مناسبی از غذا تنها در صورت گرسنه بودن یا نیاز کودکان به آنها داده شود.

3. برای جلوگیری از چاق شدن بچه ها بهتر است میان وعده های چرب، شور و شیرین را در برنامه غذایی آنها محدود کنید و حجم میوه ها و سبزی ها را در رژیم غذایی شان بالا ببرید. برای مثال، به جای کیک و شیرکاکائوی عصرانه، 2 میوه فصل به آنها بدهید یا به جای انواع چیپس و پفک، یک لقمه کوچک از نان و پنیر برای شان آماده کنید.

4. اگر فرزندتان دچار اضافه وزن است، می توانید حدود 1 ساعت قبل از وعده های غذایی اصلی، یک میوه فصل به او بدهید. به این ترتیب، هوس او برای پرخوری در وعده های اصلی کمتر می شود.

5. اگر فرزندتان دچار چاقی و اضافه وزن است، از قرار دادن خوراکی ها و چاشنی های چرب و وسوسه کننده مانند انواع سس ها یا انواع فست فود روی میز غذا خودداری کنید.

6. الگوی غذایی سالمی پیش روی فرزند مبتلا به اضافه وزن بگذارید تا جلوی پرخوری او را بگیرید. مثلا، برای وعده ناهار یا شام، حجم محدودی از غذا را روی میز قرار دهید تا غذای اضافی باقی مانده در ظرف، کودک شما را به پرخوری وسوسه نکند.

7. حتما در صورت ابتلای کودک تان به چاقی یا اضافه وزن، نیمی از بشقاب غذای خود و او را به سبزی ها و صیفی ها اختصاص دهید.

تغذیه کودکی دچار یبوست شده

1. بهتر است خوراکی های ملینی مانند آلو و انجیر را به برنامه غذایی فرزندتان اضافه کنید.

2. حتما روی برنج یا سالاد او، مقداری روغن زیتون بریزید.

3. صبح ناشتا، یک میوه تازه به فرزندتان بدهید.

4. اگر فرزندتان بازیگوش است و نوشیدن مایعات را پشت گوش می اندازد، حتما هر 2 ساعت یک بار، یک لیوان آب یا مایعات به او بدهید.

5. حداقل روزی 4 میوه و 3 فنجان از سبزی ها یا صیفی ها به کودک خود بدهید.

تغذیه کودک تب دار:

تب باعث کاهش اشتها و افزایش سطح سوخت و ساز بدن شده و در روند تغذیه کودک اختلال ایجاد می کند. در این مواقع توصیه های زیر مفید است : در کودکان کمتر از ۶ ماه: تداوم تغذیه با شیر مادر و یا شیر مصنوعی ( در شیرخوارانی که شیر مادر خوار نیستند)

در کودکان بالای ۶ ماه:تداوم تغذیه با شیر مادر همراه با غذاهای مایع، افزایش تعداد دفعات وعده های غذایی روزانه کودک، حتی به حجم کم جهت جبران کاهش اشتهای کودک و نهایتا پیشگیری از کاهش وزن کودک وافزایش مایعات در طول دوران بیماری.

تغذیه در دوران نقاهت

برخلاف دوران بیماری که کودک بسیار کم اشتها است در دوران نقاهت، به طور واضح اشتهای کودک بیشتر می شود .  این زمان بهترین فرصت برای دادن غذاهای اضافی و جبران وزن از دست رفته کودک در دوران بیماری است. (دوران نقاهت زمانی شروع می شود که علائم بیماری به تدریج از بین رفته و بیمار رو به بهبود می رود) . بنابراین لازم است تا دو هفته بعد از بهبودی کودک و یا تا وقتی کودک دوباره به وزن طبیعی برسد روزی یک وعده غذا اضافه به او بدهید . سوء تغذیه در کودکان از مشکلات مهم تغذیه ای کشورمان است. سوء تغذیه بیماری نیست بلکه پیامد اثرات متقابل بدن انسان و محیط از جمله دسترسی ناکافی به غذا، ابتلا  به بیماری ها ، مهارت ناکافی درتغذیه کودک ، محدودیت دسترسی به مراقبت ها و خدمات بهداشتی است سوء تغذیه از جمله مشکلاتی است که به دلیل دخالت عوامل متعدد اجتماعی ، زیستی در ایجاد آن از سایر مسائل کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

اگر کودک دچار سوء تغذیه شود. مقاومت کمتری در برابر عوامل بیماری زا دارد بنابراین ممکن است:

  ۱-  بیماری طولانی تر شود. ۲-  بیماری شدیدتر شود. ۳-  احتمال مرگ بیشتر شود.

توصیه های لازم برای تغییر و بهبود رژیم غذایی کودکان مبتلا به سوء تغذیه : مقدار غذایی را که به طور معمول به  کودک می دهید بیشتر کنید.

2 -  تنوع غذا را زیاد کنید ( اگر کودک غلات مانند ماکارونی ، برنج و ..... ) و حبوبات (مانند عدس ، ماش و.... ) می خورد کم کم سبزی و میوه هم باتوجه به سن کودک به آن اضافه کنید.

3 -  تعداد دفعات غذای روزانه کودک را زیاد کنید.

4-  روغن مایع ( ترجیحاً روغن زیتون ) یا کره بیشتری به غذای کودک اضافه کنید.

5-  در صورت امکان تخم مرغ ، شیر ، گوشت ،مرغ یا ماهی براساس سن کودک به او بدهید.

تغذیه کودک مبتلا به تهوع واستفراغ :

*به مدت 4 تا 6 ساعت دادن غذا را قطع کنید ولی هر 10 دقیقه حدود 2 قاشق  چای خوری مایعات به کودک داده شود.

*اگر بعد از 4 تا 6 ساعت استفراغ کودک متوقف شد،2 قاشق غذاخوری شیر یا پوره نسبتاً رقیق به کودک بدهید.

*در صورتیکه کودک بعد از مصرف پوره یا شیر استفراغ نکرد مجدداً بعد از دو ساعت همان مقدار شیر یا پوره رقیق را به کودک بدهید و کم کم به مقدار و غلظت غذا اضافه نمایید.

*در صورتی که کودک مجدداً استفراغ کرد تغذیه کودک را با همان مقدار یعنی 2 قاشق چای خوری مایعات شروع کنید.

*اگر کودک بعد از مصرف هر بار غذا استفراغ کند و نشانه هایی از کم آبی در کودک دیده شود باید سریعاً به مراکز بهداشتی – درمانی مراجعه کرد.

*اگر استفراغ به دنبال سرفه زیاد،باشد ( مثلاً کودک سرماخورده به دنبال سرفه شدید استفراغ می کند ) مادر باید کم کم به او در حالت نشسته غذا دهد و کودک  بعد ازغذا مدتی به حالت نشسته باشد .

تغذیه کودک لاغر و بدغذا

1. بدغذایی کودکان می تواند به طور کاملا مستقیم، ریشه در الگوهای غذایی خانواده داشته باشد. به همین دلیل هرگز جلوی کودک خودتان، این جمله را که «از این غذا خوشم نمی آید» به زبان نیاورید.

2. اگر غذای جدیدی روی میز گذاشتید و احساس کردید ممکن است فرزندتان تمایلی به خوردن آن نشان نمی دهد، پیش از شروع غذا خوردن از عطر و طعم آن غذا تعریف کنید.

3. اگر فرزندتان نسبت به ظاهر برخی مواد غذایی مانند پیاز یا هویج حساسیت نشان می دهد و از خوردن غذا به این دلیل امتناع می کند، بهتر است تغییرات کوچکی در الگوی آشپزی خود ایجاد کنید. مثلا سبزی های موجود در غذا مانند پیاز، هویج، کدو و کلم را به جای خرد کردن، رنده کنید.

4. اجازه بدهید فرزندان لاغر و بدغذای شما در روند تهیه غذا به شما کمک کنند. به این ترتیب، چنین کودکانی به خوردن غذایی که خودشان هم در تهیه آن نقش داشته اند، تمایل پیدا خواهند کرد.

5. هرگز کودکان را مجبور به خوردن هیچ غذا یا میوه ای نکنید، بلکه با تعریف کردن از طعم آن غذا یا خوراکی خاص، آنها را تشویق به مصرف کنید.

6. از ایده «بشقابت رو خودت بساز» کمک بگیرید. یعنی آن مقدار و نوع از مواد غذایی که در نظرتان است را روی میز قرار دهید و از فرزندتان بخواهید خودش از میان گزینه های موجود روی میز، بشقاب مورد علاقه اش را آماده و مصرف کند.

7. در مورد ارزش تغذیه ای مواد غذایی مختلف و این که خوردن آنها می تواند تا چه اندازه برای کودکان مفید باشد یا نخوردن آنها می تواند چه عوارضی برای کودکان در پی داشته باشد، برای آنها توضیح دهید. مثلا به فرزندتان بگویید اگر غذاهای دریایی یا میوه ها را به اندازه کافی مصرف نکنند، ممکن است از نظر بهره هوشی نسبت به همسالان خود عقب تر بمانند.

8. اگر فرزندتان لاغر یا بدغذاست، بهتر است چاشنی های مورد علاقه او مانند انواع سس را روی میز غذا داشته باشید تا او را به غذا خوردن ترغیب کنید.

9. اگر فرزندتان تمایلی به خوردن میوه ها ندارد، می توانید آنها را به صورت پوره در آورید و در قالب ژله یا بستنی در برنامه غذایی او بگنجانید.

10. برای علاقه مند کردن کودکان لاغر و بدغذا به انواع مواد غذایی، آنها را برای خرید این خوراکی ها با خود همراه ببرید و هنگام خرید، از آنها کمک بخواهید.

11. سعی کنید بشقاب غذای کودکتان  را تا جایی که می توانید زیبا و رنگین بچینید تا آنها به خوردن غذا مشتاق شوند.

12. همیشه برنامه غذایی منظم در منزل داشته باشید و غذای کودکان بدغذای خود را از غذای سایر اعضای خانواده جدا نکنید تا متوجه شوند همیشه با غذا نخوردن و لجبازی نمی توانند به هدف خود برسند.