شیر خشک یا شیر مادر

شیر خشک یا شیر مادر

شیر خشک یا شیر مادر

شیر مادر یک رژیم غذایی کامل و متعادل برای نوزاد می باشد . شیر مادر بهترین و مغذی ترین تغذیه در سالهای ابتدایی زندگی است .تغذیه ارتباط بسیار نزدیکی با سلامت کودک و بقای او در کوتاه مدت و طولانی مدت دارد. تغذیه زودهنگام طفل، رشد طولانی تر، سلامتی و تحول ذهنی او را تحت تأثیر قرار می دهد. تغذیه با شیر مادر اولین ارتباط عمیق را بین مادر و نوزاد ایجاد می کند. شیر مادر ماده غذایی می باشد  که نقش بسیار مهمی در تکامل جسمی و روحی کودک دارد ، به همین دلیل باید تا زمانی که بدن کودک به این مایع نیاز دارد ، به او شیر داده شود.یکی از بزرگترین تصمیماتی که تازه مادرها باید برای نوزادشان بگیرند روش تغذیه اوست:شیر خودشان یا شیر خشک؟ برخی افراد از بودن در اطراف خانمی که مشغول شیردهی است احساس ناراحتی می کنند. با این حال اگر یک بطری حاوی شیر خشک برای غذا دادن به کودکان به دست بگیرید همین افراد شما را برای اینکه از شیر خودتان به او نمیدهید مورد انتقاد قرار می دهند.

شیر مادر آکادمی اطفال آمریکا ( AAP ) شیر مادر را به عنوان بهترین منبع تغذیه برای نوزادان توصیه  می نماید. بر اساس گفته های AAP کودکان در شش ماه ابتدایی باید منحصرا با شیر مادر تغذیه شوند. حتی بعد از اینکه دیگر غذاها نیز به کودک داده شد باز هم توصیه می شود مادر تا حداقل یک سالگی به شیردهی ادامه دهد، ادامه شیردهی بعد از یک سالگی دیگر به ترجیح مادر و کودک بستگی دارد.

شیر مادر به دلایل فراوانی برای کودک مفید است:

* شیر مادر می تواند خطر سندروم مرگ ناگهانی نوزاد را در یک سال ابتدایی زندگی اش کاهش دهد.

* شیر مادر معمولا راحت تر از شیر خشک گوارش می شود. به همین دلیل نوزادانی که شیر مادرشان را می خورند کمتر دچار یبوست یا نفخ می شوند.

* آنتی بادی های طبیعی را فراهم می کند که کودک را در برابر بیماری ها مقاوم می کند. بیماری هایی نظیر عفونت گوش.

* شیر مادر می تواند هوش فرزندتان را افزایش دهد. تحقیقات نشان داده کودکانی که از شیر مادر تغذیه می شوند عملکرد شناختی بهتری دارند.

* شیردهی برای مادران هم خوب است. خانمی که شیر می دهد کمتر در خطر سرطان پستان، دیابت، بیماری قلبی، پوکی استخوان و سرطان تخمدان قرار دارد.

* شیر مادر را می توان خالی و در شیشه نیز ذخیره کرد. این کار تغذیه کودک در مکان های عمومی را تسهیل می کند و شانس غذا دادن به وزاد را در اختیار دیگر اعضای خانواده نیز قرار می دهد.

* شیر مادر می تواند در آینده نیز به کودکتان کمک کند. خطر ابتلا به اضافه وزن را کاهش می دهد، و همچنین از پیشرفت بیماری هایی نظیر آسم، دیابت نوع یک و دیابت نوع دو، کلسترول بالا، بیماری هوچکین، لوسمی و لنفوم پیشگیری می کند.

* اما بیایید دلیل اصلی که بیشتر تازه مادرها به خاطرش شیردهی را انتخاب می کنند فراموش نکنیم. با این کار مادر و فرزند تجربه پیوند عمیقی بین یکدیگر تجربه می کنند.

شیر مادر و مزایای آن

بیشتر خانمها از عذاهای کمکی و مصنوعی زودتر از سنی که کودک نیاز دارد ( قبل از ۶ ماهگی ) استفاده می نمایند که این غذاها ممکن است شیر گاو ، پوره ، آب قند ، آب نبات ، ترنجبین و غیره باشد و این عمل در شهرها متداول تر است ولی ممکن است درهمه جا اتفاق بیفتد.

هدف، ادامه شیردهی بصورت یک دست و جلوگیری از اثرات سوء تغذیه مصنوعی است. چون شروع غذاهای کمکی قبل از پایان ۶ ماهگی نتیجه عمده اش بروز اسهال و کم شدن استفاده نوزاد از شیر مادر است . بعبارت دیگر شروع زودتر از موعد غذاهای کمکی بدترین نتیجه اش این است که مادر هر چه زودتر شیردهی از پستان را قطع می کند و اگر از این خانمها بپرسند که چرا به کودکانشان شیر نمی دهند و یا چرا غذاهای کمکی را زودتر از موعد شروع کرده اند جوابهای مختلفی می دهند نظیر اینکه :

من شیر کافی نداشته ام ، بچه زیاد گریه می کند و….

این مادران در واقع دچار فقدان شیر نیستند بلکه مشکل اصلی آنها این است که تلاش کافی نمی کنند و چون مأیوس و دلسرد شده اند بزودی و براحتی شیرشان کم و سپس خشک می شود.

مشکلات زنان برای شیردهی

مشکلات زنان در شیردهی به فرزندانشان شامل موارد زیر است:

۱- زنان از جانب خانواده و منسوبین حمایت نمی شوند. در زندگی روستایی بیشتر منسوبین نزدیک به مادر جوان کمک می کنند. مثل مادر یا مادر بزرگ یا خانمی که در زایمان به او کمک کرده است. در زندگی شهری و زندگی های مدرن کسی به مادر جوان کمک نمی کند و اگر کسی مانند مادر و یا مادر شوهر و یا منسوبین کمکی بکنند معمولاً کسانی هستندکه مادر را تشویق به دادن شیرخشک می کنند ، مخصوصاً اگر فرزند خودشان را با شیرخشک تغذیه کرده باشند و یا اگر کودک گریه زیادی بکند.

۲- فشارها و مشکلات زندگی شهری مزید بر علت می شود. در شهر مشکلات زیادی هست که مادران را وادار به تغذیه مصنوعی کودک می کنند.

مثلاً : ۱- نگاه می کنند همسایه شان چکار می کند. ۲- خانمهایی که شاغل هستند مشکلات و محدودیتهای شغلی شان مانع انجام وظیفه صحیح مادری می گردد. ۳- آگهی های تجارتی برای شیرهای مصنوعی بیشترین زیان را به ترویج تغذیه با شیر مادر می رسانند.

مزایای شیر مادر چیست مزایای شیر مادر را از سه جنبه می توان مورد بررسی قرار داد:

الف – مزایای مربوط به کودک :

1- آغوز یا کلستروم یا شیرِ روزهای اول که زردرنگ و غلیظ است ، حاوی مواد مفید و ارزنده ای می باشد که اولین و بهترین واکسن برای حفاظت کودک بر ضد بیماریهای عفونی است.

2- شیرمادر به تنهایی می تواند از لحظه اول تولد تا پایان ۴ ماهگی ، تمام نیازهای غذایی شیرخوار را برای رشد طبیعی او تامین کند. حتی در هفته اول تولد که هنوز جریان عادی شیر برقرار نیست ، نوزاد نیازی به غذا یا آشامیدنی دیگری ندارد و همان شیر برای رشد طبیعی او کافی است.

3- سلولهای زنده و مواد مختلف ضد عفونی شیر مادر با غلظت بیشتر در آغوز موجود است و دارای خاصیت از بین بردن میکروبها و ویروسها است و در نتیجه احتمال ابتلای شیرخوار را به بسیاری از عفونتهای گوارشی و تنفسی کاهش می دهد و درصورت بروز بیماری ، احتمال مرگ و میر بمراتب در شیرخواری که از شیرمادر تغذیه می کند کمتر است .

4- میزان ابتلاء به آسم ، اگزما و انواع الرژی در شیرخوارانی که از شیر مادر استفاده می کنند بسیار کمتر است ، لذا در خانواده هایی که پدر یا مادر یا یکی از افراد خانواده مبتلاء به بیماری آلرژیک است ، تغذیه با شیرمادر باید تغذیه انتخابی باشد زیرا استفاده از هر نوع شیر دیگر زیان آور و زمینه ساز آلرژی دورانهای بعدی زندگی خواهد بود.

5- در شیرخوارانی که از شیر مادر تعذیه می کنند ، مشکل افزایش کلسترول خون در بزرگسالی و بالا رفتن خطر ابتلاء به بیماریهای قلبی – عروقی به علت سوخت و ساز کلسترول ، کمتر است .

6- در ماههای اول تولد که شیر خوار بیش از سایر مواقع در معرض خطر است ، شیر مادر او را از ابتلا به بسیاری از بیماریها حفظ می کند. تغذیه با شیر مادر احتمال مرگ در اثر بیماریهای اسهالی را به شدت کاهش می دهد و از ابتلاء به عفونتهای گوش میانی و عفونتهای حاد دستگاه تنفسی و مرگ و میر ناشی از آن می کاهد.

7- چربی و پروتئین شیرمادر بهتر از چربی و پروتئین دیگر انواع شیرها هضم و جذب می شود . به همین دلیل قولنج و جمع شدن گاز در معده ، استفراغ و حساسیت به پروتئین در این شیر خواران کمتر مشاهده می شود.

8- به سبب اختلاف در ترکیب چربی شیرمادر ، شیرخوار پرخوری نمی کند و کمتر چاق می شود. چاقی این دوران ، زمینه ساز عوارض قلبی – عروقی ، مفصلی و بیماری قند در بزرگسالی است.

9- به علت وجود آب کافی در شیرمادر ، تشنگی نوزاد برطرف می شود و از سوی دیگر اشتهایش تحریک می گردد و نیازی به دادن آب یا آب قند ، حتی در مکانهای بسیار گرم و خشک نیست . 10- ترکیب شیر مادر همراه با رشد شیرخوار تغییر پیدا میکند. چربی شیرمادر در شروع هر وعده شیردهی کمتر است و سپس میزان آن تدریجاً بیشتر می شود. این تغییرات کمک بزرگی به رفع تشنگی و همچنین سیر نگهداشتن بچه می کند. پس مادر باید اجازه دهد که شیرخوار یک سینه را خالی کند و سپس سینه دیگر را به او بدهد.

11- با خوردن شیر مادر ، غریزه مکیدن و احساس سیری همزمان با هم در شیرخوار به وجود می آید ، در صورتیکه با مکیدن سرشیشه ، معده کودک پر می شود ولی این غریزه ارضاء نمی شود. 12- شیرمادر به تنهایی تا نیمی از انرژی و مواد مغذی مورد نیاز کودک در سال دوم زندگی را تامین می کند ، پس بهتر است تا ۲ سالگی از شیرمادر همراه با غذای خانواده استفاده شود.

13- میزان املاح و پروتیئن شیرمادر به حدی است که به کلیه های نوزاد که هنوز کامل نشده اند ، صدمه ای وارد نمی کند.

14- شیر مادر پاکیزه ، دارای درجه حرارت مناسب و عاری از آلودگی میکروبی است.

15- شیرخواران بیمار چون اشتهای کمتری دارند ، به یک ماده سهل الهضم و مغذی نیازمند هستند . شیر مادر می تواند این نیاز را کاملاً تامین کند.

16- تغذیه با شیرمادر رابطه عاطفی بین مادر و فرزند را بیشتر می کند. تماس و توجه مادر هنگام شیردادن، اثر مطلوبی بر رشد شیرخوار دارد. کودکانی که با شیر مادر تغذیه شده اند، هنگام بلوغ از امنیت روانی بیشتری برخوردارند.

17- جذب کلسیم شیر مادر به سبب غلظت مناسب آن در شیر مادر بهتر انجام می شود. در نتیجه کمبود کلسیم در شیرخواردان شیرمادر خوار کمتر دیده شده است.

18- بدلیل وجود خواص ویژه اش جذب آهن شیر مادر بمراتب بهتر صورت می گیرد و نیازی به دادن قطره آهن تا شروع غذای تکمیلی نیست .

19- برای نوزاد نارس و کم وزنی که قادر به مکیدن سینه مادر نیست ، شیرمادرش – بویژه آغوز – به خاطر داشتن ترکیب مناسب با موقعیت چنین نوازدی ، باید با قطره چکان و یا قاشق چایخوری به او داده شود. این عمل از بروز بسیاری از بیماریهای عفونی و مرگ و میر ناشی از آن که در این نوزادان شایع است ، پیشگیری می کند. تماس بدنی مادر و نوزاد در بهبود رشد و تکامل نوزادان نارس و بیمار نقش حیاتی دارد.

20- چون تعداد دفعات ابتلاء به بیماری در شیر مادر خواران کمتر است ، نیازی به بستری شدن در بیمارستان و جدایی عاطفی نیز کمتر پیش می آید.

21- اسهال درکودکان شیر مادر خوار بمراتب کمتر است و نیز به سبب نوع مدفوع ، سوختگی ناحیه تناسلی کمتر دیده می شود.

22- شیرخوارانی که از شیرمادر تغذیه می کنند ، کمتر دچار مشکلات دندانی ناشی از پستانک و تغذیه مصنوعی می شوند و در آینده کمتر نیاز به اعمال دندانپزشکی و بخصوص ازتودنسی خواهند داشت.

ب – مزایای مربوط به مادر :

1- مادرانی که بلافاصله بعد از زایمان به نوازد خود شیر می دهند ، خونریزی کمتری خواهند داشت . برگشت سریع رحم به حالت طبیعی و دیرتر شروع شدن عادت ماهیانه بدلیل تداوم شیردهی ، باعث جلوگیری از کم خونی مادر می شود.

2- مادرانی که به نوزادشان شیر میدهند ، چون از چربی ذخیره شده دوران بارداری برای ساختن شیر استفاده می کنند ، زودتر وزن اضافی را از دست می دهند و پستانهایشان نیز به همین دلیل زودتر به حالت طبیعی قبل از بارداری باز می گردد.

3- احتمال ابتلاء به سرطان پستان و تخمدان در زنان شیرده بسیار کمتر است.

4- تغذیه شیرخوار اگر به طور مکرر در روز و شب منحصراً با شیرمادر انجام شود، عادت ماهیانه مادر و امکان آزاد شدن تخمک را به تعویق می اندازد . در نتیجه حاملگی های زودرس خیلی کمتر اتفاق می افتد. استفاده از شیر کمکی و یا سایر مواد غذایی قبل از پایان ۶ ماهگی و حتی مصرف آب یا آب قند می تواند به این ویژگی مهم شیر مادر لطمه بزند.

5- مادر به دلیل تماسهای مکرر کودک با بدنش در جریان شیردهی واحساس آرامش و رضایت ، وضع روحی و عاطفی بهتری خواهد داشت.

ج- مزایای اجتماعی و اقتصادی شیر مادر :

1- مادرانی که کودکشان را از شیرخود تغذیه می کنند ، علاوه بر کمک به رشد و تکامل مناسب نسل آینده ، از خروج مقادیر هنگفتی ارز به خارج از کشور برای ورود شیرخشک جلوگیری می کنند واز این طریق به توسعه اقتصادی کشور هم کمک می کنند.

2- تغذیه با شیر مادر با توجه به افزایش نیاز غذایی مادر در طول شیردهی از هر شیوه دیگر تغذیه بمراتب ارزانتر است . بعبارت دیگر ، هزینه خرید شیر خشک و غذاهای آماده برای شیرخوران محروم از شیرمادر سه برابر میزان هزینه ای است که مادر برای تغذیه صحیح خود و شیردهی موفقیت آمیز لازم دارد.

3- کودکانی که با شیرمادر تغذیه می شوند چون کمتر بیمار می شوند ، هزینه های درمانی آنها بطور مشخص کاهش می یابد.

4- در بیمارستانهای که از شیوه مراقبت هم اتاقی مادر و نوزاد استفاده می شود، بروز عفونت و همه گیر شدن آن درذبین نوزادان بسیار کمتر اتفاق افتاده است و طبق محاسبات دقیق ، هزینه بیمارستانها و نیروی انسانی مورد نیاز هم کاهش یافته است.

شیر خشک

البته انتخاب شیر خشک خیلی مهم است، اگر هرکس به سلیقه شخصی شیر انتخاب کند ممکن است بچه را دچار مشکل کند. کاری که متاسفانه در خانواده‌های ایرانی رواج دارد، هر وقت حس کنند تغذیه بچه به مشکل خورده خودشان سرخود شیر خشک تجویز می‌کنند و بدون توجه به وزن و سن بچه هر میزان که صلاح بدانند به خورد بچه می‌دهند. ولی باید بدانید که شیرخشک‌‌ها ۲ نوع هستند؛ شیرخشک ‌هایی که از شیر‌گاو و آن‌هایی که از منابع گیاهی تولید می‌‌شوند.در این میان، شیرخشک ‌هایی که از شیر‌گاو تولید شده ‌اند، مناسب ‌ترین نوع شیرخشک می باشند. اصولا شیر‌گاو به دلیل سنگین بودن، با داشتن ۳ تا ۴ برابر پروتئین بیشتر و ۵ تا ۷ برابر مواد معدنی بیشتر از شیر‌مادر، برای نوزاد بسیار دیرهضم است و ممکن است گاهی اوقات او را دچار ناراحتی‌‌های گوارشی کند؛ ولی وقتی از شیر ‌گاو برای تولید شیرخشک استفاده می‌ گردد، ترکیبات آن تغییر می‌‌یابد و برای نوزادان قابل هضم می‌‌شود. شیرخشک ‌های ایجاد شده از منابع گیاهی نیز به دلیل دیرهضم بودن گیاهان توصیه نمی‌ شوند، در هر دو حالت باید با دستور پزشک نوع شیر انتخاب شود.

مزایا و معایب شیر خشک

زمانی که مادران به هر دلیل امکان تغذیه فرزندشان با شیر خود را  نداشته باشند باید با نظر پزشک شیر خشک را جایگزین نمایند. خوردن شیر خشک برای بچه مفید است، گرچه برخی معتقدند که آنتی بادی‌های شیر مادر را ندارد ولی امروزه انقدر تولید شیر خشک‌ها دقیق و کامل است که مادران می‌توانند با خیال راحت بچه‌هایشان را با آن تغذیه کنند. نوزادانی که شیر خشک می‌خوردند سریع‌تر سیر می‌شوند بنابرانی زمان و وقت کمتری از مادر می‌گیرند، در این شرایط دیگر اعضای خانواده هم می‌توانند به مادر در غذا دادن به نوزاد کمک کنند. مادران در هر شرایط با آرامش خیال به بچه شیر می‌دهند و شب‌ها وقتی بچه شیر خشک بخورد و باشکم سیر بخوابد قطعا خواب آرام تری خواهد داشت. بچه‌هایی که شیر خشک می‌خورند از نظر تامین مواد معدنی کامل هستند، آهن کافی دریافت می‌کنند و مادران نیاز ندارند رژیم غذایی خود را برای تامین این مواد تغییر دهند. چون مادران در دوران شیر دهی باید خیلی مراقب تغذیه خود باشند هر نوع ماده غذایی از شیر مادر به بچه منتقل می‌شود. مادر دچار زخم‌های نوک سینه و درد‌های بعد از آن نمی‌شود. با اینکه می‌توان شیر مادر را با دستگاه دوشید و برای نوزاد نگه داشت اما زمانی که مادر به هر دلیلی بیمار یا دور از خانه باشد نوزاد گرسنه است. در زمان بیماری‌های نوزادی که باید پروتئین و ویتامین بیشتری به بچه برسد شیر مادر به تنهایی جوابگو نیست.

وظایف مردان در رابطه با شیردهی همسرانشان :

مردان باید از اهمیت شیر مادر با اطلاع باشند و مضرات تغذیه با بطری را بدانند و بدانند که برای ترشح شیر به مقدار کافی عوامل زیر باید در نظر گرفته شود:

1-- استراحت و خواب کافی داشتن : خانم شیرده باید از استراحت و خواب کافی برخوردار باشد و این مسیر نمی شود مگر وقتی که همسرش به او در کارهایش کمک کند و یا امکاناتی برایش فراهم سازد تا بتواند بیشتر به خود و کودک بپردازد.

2-سلامت جسم و آرامش روح مادر : شوهر باید بفکر سلامت جسمی و روحی همسرش باشد و سعی کند محیط خانه کاملاً آرام باشد و همسرش هیچگونه اضطراب ، ترس و نگرانی نداشته باشد و از ناراحت کردن همسرش جداً خودداری کند و در صورت بروز کوچکترین مشکل جسمی و یا روحی فوراً او را به مراکز درمانی ببرد.

3- تغذیه مناسب دوران شیردهی : خانم شیرده باید دقیقاً از غذاهایی که باید در این دوران مصرف کند آگاه باشد و این اطلاعات را می تواند از مراکز بهداشتی کسب نماید زیرا در غیر این صورت دچار بیماریهای نظیر کم خونی ، پوکی استخوان و غیره خواهد شد و وظیفه شوهرش این است که غذاهای مناسب همسرش را فراهم سازد.

4- اطمینان خاطر و اعتماد به نفس مادر میزان شیر را بالا می برد و مردان در این زمینه می توانند به مادر کمک کنند.

5- هرگز نباید شیشه شیر و شیرخشک و پستانک به مادران جوان هدیه کرد. بلکه برعکس، اگر این لوازم در خانه وجود دارند باید آنها را دور ریخت و به هیچ عنوان حتی برای یک مرتبه نیز نباید از آنها استفاده کرد زیرا کودک بد عادت شده و شیر مادر نیز خشک می شود. به مادر باید آموخت که هیچ عاملی در زیاد شدن شیر او به اندازه ی گذاشتن مرتب پستان به دهان طفل و مکیده شدن مکرر آن اثر ندارد.

6- اشتیاق و اعتقاد مادر به شیر دادن : خانمی که از آگاهی لازم در این زمینه و شرایط خوب خانوادگی برخوردار باشد این اعتقاد در او بوجود می آید.